Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

Rukn al-Dīn al-Samarqandī's Tractate Entitled ‘Fî Ma‘rifat al-İnsân/On Knowing Human’: Analysis and Investigation

Yıl 2023, Cilt: 6 Sayı: 1, 40 - 67, 15.06.2023
https://doi.org/10.52637/kiid.1256100

Öz

The nature of human being have been one of the most significant topics throughout the history of science and thought. Kalam tradition has analyzed the human being primarily along the axes of the soul, free will, beginning, and ending. In the process following the transfer of the ancient philosophical accumulation to the Islamic world, and especially after al-Fārābī (d. 950), human beings have been analyzed in many aspects such as psychology, socio-political theory, and eschatology in line with the demands of the philosophical perspective. The Sufi tradition, on the other hand, has analyzed the human being from its own unique perspective, namely within the framework of the discovery method and struggle. Rukn al-Dīn al-Samarqandi (born in 1301), one of the late Māturīdī and Hanafī scholars who wrote in a variety of fields including kalam, tafsir, mysticism, and usul al-fiqh, gave the issue of the human being special importance and wrote a tractate titled “]Risâlat al-uhrâ[ fî ma‘rifat al-insân” on the topic. Al-Samarqandi, who was also influenced by the Sufi tradition, analyzes the human soul extensively in this work. In addition, the author discusses Allah's existence and making through knowledge and recognition of humanity. This study is divided into two sections. The first section, which includes examination and analysis, consists of three subheadings: the general characteristics of the tractate, namely the name of the tractate and the author's attribution, the introduction of the manuscripts, and the method used in the analysis. The other two sections comprise the subject and content analyses of the tractate. The second section consists of a critical textual edition of the aforementioned tractate, which is the primary focus of our research and is still in manuscript form. Within the scope of the second section, i.e. our investigation analysis, a total of four different manuscript copies were accessed (one of which we preferred because the master copy is located in Bursa and the other three copies are located at the Istanbul Suleymaniye Library). In the initial step, the construction of the analyzed text was provided on the sole copy (the main copy) that contains the date and the author's name. In the subsequent stages, analysis and a comparison with the remaining three copies were performed. Although some of Rukn al-Dīn al-Samarqandī's explanations in this tractate give the impression that he was himself sufi-minded, he presented his ideas from a theologian's perspective. Because he adheres to the kalam tradition, he argues that the soul is a "body," that it enters the body (mold), and that it is temporal and spatial like other living things. Again, as a theologian, adhering to his tradition, al-Samarqandī emphasizes that the afterlife will be both spiritual and physical. In this context, he criticizes the philosophers who assert that the afterlife will be solely spiritual, arguing that their views are incorrect. In the first chapter of his tractate, al-Samarqandi splits it into five divisions and examines the exegesis of the hadith “He who knows his existence knows his Lord”. He argues in the second chapter that the animal spirit is an elegant body. Even if the organs are unknown, any human being can say "I am the human soul that can comprehend" in the third chapter, according to the author. In the fourth chapter, he gives his thoughts and explanations on the human form and soul, and in the fifth chapter, he explains his conception of God through the theme that “whoever understands the miniature universe (human) understands God”. Thus, in “]Risâlat al-uhrâ[ fî ma‘rifat al-insân”, Rukn al-Dīn al-Samarqandī analyzes the human soul, explains that it is a delightful matter, and asserts that the afterlife will be both spiritual and physical. Furthermore, al-Samarqandī establishes a connection between knowing one's soul and knowing Allah. In addition, al-Samarqandī, who views the human being as a miniature universe (microcosmos), states that knowing the various selections and wisdoms it contains is a prerequisite for understanding and realizing Allah.

Kaynakça

  • Abdulhayy, M. “Eş’arîlik”. Çev. Ahmet Ünal. İslâm Düşüncesi Tarihi. Haz. Mian M. Şerif. 1/295-321. İstanbul: İnsan Yayınları, 2. Basım, 2014.
  • Abdürrâzık, Mustafa. Temhîd Litârîhi’l-Felsefeti’l-İslâmiyye. Kahire: Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Dîniyye, 3. Basım, 1439/2018.
  • Aclûnî, Ebü’l-Fidâ İsmâîl b. Muhammed el-. Keşfü’l-hafâ’ ve müzîlü’l-ilbâs ‘amme’ştehere mine’l-ehâdîs ‘alâ elsineti’n-nâs. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, 2. Basım, 1352.
  • Açıkel, Yusuf. “Nefsini Bilen Rabb’ini Bilir Hadis mi, Kelâm-ı Kibar mı?”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 5/5 (1998), 173-200. http://isamveri.org/pdfdrg/D01535/1998_5/1998_5_ACIKELY.pdf
  • Algar, Hamid. “Necmeddîn-i Kübrâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/necmeddin-i-kubra
  • Attâr, Ebû Hâmid Ferîdüddîn Muhammed b. Ebî Bekr İbrâhîm-i Nîsâbûrî. Tezkiretü’l-evliyâ. Çev. Muhammed el-Asîlî el-Vüstânî eş-Şâfiî. thk. Muhammed Edîb el-Câdir. Dımaşk: Dârü’l-Mektebî li’t-tıbâti ve’n-Neşri ve’t-Tevzi’, 1430/2009.
  • Aydın, Hüseyin. “Kusta b. Luka ve Ruh ile Nefs Arasındaki Ayırım Adlı Kitabı”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 40/2-3 (Eylül 1999), 387-402. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2573690
  • Aydınlı, Yaşar. “Farabi”. Siyaset Felsefesi Tarihi. Ed. Ahu Tunçel-Kurtul Gülenç. 92-112. Ankara: Doğu Batı Yayınları, 4. Basım, 2021.
  • Aydınlı, Yaşar. Gazâlî: Muhafazakâr ve Modern. Bursa: Emin Yayınları, 2. Basım, 2013.
  • Bake, Maimaiti Rouzi. Ubeydullah b. Muhammed b. Abdulaziz es-Semerkandî’nin Ulûhiyet Görüşü. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2005.
  • Bezzâr, Ebû Bekr Ahmed b. Amr b. Abdilhâlik el-Basrî el. el-Bahrü’z-zehhâr (Müsned el-Bezzâr). thk. Mahfûz er-Rahman Zeynullâh-Âdil b. Sad-Sabrî Abdulhâlik eş-Şâfiî. 20 Cilt. Medîne-i Münevvere: Mektebetü’l-Ulûmi ve’l-Hikem, 1. Basım, 1418/1997.
  • Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâil el-. Sahîh-i Buhârî. Pakistan/Karaçi: el-Büşrâ, 1437/2016.
  • Büstî, Ebü’l-Feth Alî b. Muhammed el-. Kasidetu Unvâni’l-hikem. Nşr. Abdülfettâh Ebû Gudde. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 5. Basım, 1427.
  • Çağrıcı, Mustafa. “Gazzâlî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/gazzali
  • Çift, Salih. “Verrâk, Ebû Bekir”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 14 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/verrak-ebu-bekir
  • Dârî, Takıyyüddîn b. Abdilkâdir et-Temîmî ed-. Et-Tabakâtü’s-seniyye fî terâcimi’l-Hanefiyye. thk. Abdülfettâh Muhammed el-Hulv. 4 Cilt. Riyad: Dâr er-Rufâî, 1410/1989.
  • Durusoy, Ali. İbn Sinâ Felsefesinde İnsan ve Alemdeki Yeri. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 4. Basım, 2021.
  • Gökalp, Nurten. İnsan Felsefesi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2. Basım, 2018.
  • İbn Hallikân, Ebi’l-Abbâs Şemsüddîn Ahmed b. Muhammed. Vefeyâtü’l-a’yân ve enbâ’ü ebnâ’i’z-zemân. thk. İhsân Abbâs. 8 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 1398/1972.
  • İbn Sîna. Eş-Şifâ: et-Tabî’iyyât, en-Nefs. thk. George Kanavâtî-Saîd Zâyid. Kahire: el-Mektebetü’l-‘Arabiyye, 1975.
  • İsfahânî, Ebû Nuaym Ahmed b. Abdillâh b. İshâk el-. Hilyetü’l-evliyâ ve tabakâtü’l-asfiyâ. 10 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Fikr li’t-tıbâti ve’n-Neşri ve’t-Tevzi’, 1416/1996.
  • İsmail, Mühenned. Rükneddin es-Semerkandî’nin “Telhisu Camii’l-Usul” Adlı Eserinin Tahkik ve Tahlili. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
  • Kara, Ömer. “Râgıb el-İsfahânî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/ragib-el-isfahani
  • Kaya, Mahmut. “Tehâfütü’l-Felâsife”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 28 Ocak 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/tehafutul-felasife
  • Kehhâle, Ömer Rızâ. Mu’cemü’l-mü’ellifîn. 15 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, 1376/1957.
  • Kılavuz, A. Saim. Anahatlarıyla İslâm Akâidi ve Kelâm’a Giriş. İstanbul: Ensar Neşriyat, 15. Basım, 2010.
  • Kutlu, Sönmez. “Bilinen ve Bilinmeyen Yönleriyle İmam Mâturîdî”. İmam Mâturîdî ve Maturidilik. Haz. Sönmez Kutlu. 23-64. Ankara: OTTO Yayınları, 4. Basım, 2012.
  • Kutluer, İlhan. “Sühreverdî, Maktûl”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 14 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/suhreverdi-maktul
  • Meydânî, Ebü’l-Fazl Ahmed b. Muhammed b. İbrâhîm en-Nîsâbûrî el-. Mecma’u’l-emsâl. thk. Muhammed Muhyiddîn Abdulhamîd. 2 Cilt. Kahire: Matbaatü’s-Sünneti’l-Muhammediyye, 1374/1955.
  • Mert, Muhit. İnsan Nedir? İnsanın Tanımlanmasına Dair Kelamî Bir Yaklaşım. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 1. Basım, 2004.
  • Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. El-Haccâc. Sahîh-i Müslim. Nşr. Nazar b. Muhammed el-Fâryâbî. 2 Cilt. Riyad: Dâr Tiba li’n-Neşri ve’t-Tevzi’, 1. Basım, 1427/2006.
  • Okuyan, Mehmet. “Necmeddîn-i Dâye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 14 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/necmeddin-i-daye
  • Öngören, Reşat. “Mecdüddin el-Bağdâdî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 13 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/mecduddin-el-bagdadi
  • Özel, Ahmet. “Semerkandî, Muhammed b. Yûsuf”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/semerkandi-muhammed-b-yusuf
  • Safedî, Salâhuddîn Halîl b. Aybeg es-. el-Vâfî bi’l-vefeyât. thk. Ahmed el-Arnâvût-Türkî Mustafa. 29 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, 1420/2000.
  • Semerkandi, Abdullah b. Muhammed b. Abdul Aziz el-. Risale fi Marifeti’l-İnsan. Bursa: Bursa Bölge, Ulucami, 001674, 31a-43b.
  • Semerkandî, Ebû Muhammed Rükneddin Ubeydullah b. Muhammed es-. Risale fi’r-Ruh. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Hekimoğlu, 000933, 102a-106b.
  • Semerkandî, Ebû Muhammed Rüknüddin Ubeydullah b. Muhammed es-. el-‘Akîdetü’r-Rükniyye fî şerhi lâ ilâhe illallah Muhammedün Resûlullah. thk. Mustafa Sinanoğlu. İstanbul: İSAM Yayınları, 1429/2008.
  • Sinanoğlu, Mustafa. “Semerkandî, Ubeydullah b. Muhammed”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 28 Ocak 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/semerkandi-ubeydullah-b-muhammed
  • Türker, Ömer. “İslam Düşüncesinin Soyut Nefs Teorisiyle İmtihanı”. İnsan Nedir?. Ed. Ömer Türker-İbrahim Halil Üçer. 19-57. İstanbul: İlem Yayınları, 1. Basım, 2019.
  • Türker, Ömer. İslam Düşünce Gelenekleri. İstanbul: Ketebe Yayınları, 1. Basım, 2020.
  • Uludağ, Süleyman. “Ahmed el-Gazzâlî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 13 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/ahmed-el-gazzali
  • Uludağ, Süleyman. “Bâharzî, Seyfeddin”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/baharzi-seyfeddin
  • Uludağ, Süleyman. İslâm Düşüncesinin Yapısı Selef, Kelâm, Tasavvuf, Felsefe. İstanbul: Dergâh Yayınları, 7. Basım, 2012.
  • Uludağ, Süleyman. “Keşf”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 28 Ocak 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/kesf
  • Uludağ, Süleyman. “Mücâhede”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 5 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/mucahede
  • Yılmaz, Hasan Kâmil. “Sühreverdî, Şehâbeddin”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 14 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/suhreverdi-sehabeddin
  • Ziriklî, Ebû Gays Muhammed Hayrüddîn b. Mahmûd ez-. el-A’lâm. 8 Cilt. Beyrut: Dârü’l-İlm li’l-Melâyîn, 15. Basım, 2002.

Rükneddin es-Semerkandî’nin ‘fî Ma‘rifeti’l-İnsân/İnsanı Bilme Üzerine’ Adlı Risalesi: Tahlil ve Tahkik

Yıl 2023, Cilt: 6 Sayı: 1, 40 - 67, 15.06.2023
https://doi.org/10.52637/kiid.1256100

Öz

İnsanın doğası konusu, ilim ve düşünce tarihimizin önemli meselelerinden biri olmuştur. Kelâm geleneği insanı, daha ziyade ruh, irade özgürlüğü ve mebde-meâd ekseninde incelemiştir. Kadîm felsefî birikimin İslâm dünyasına intikal etmesinden sonraki süreçte ve özellikle de Fârâbî (ö. 950) ile birlikte insan, felsefî perspektifin talepleri doğrultusunda psikoloji, sosyo-politik teori ve eskatoloji gibi birçok açıdan inceleme konusu yapılmıştır. Öte yandan tasavvuf geleneği de insanı kendine özgü bakış açısıyla, yani keşf ve mücâhede yöntemi çerçevesinde ele alıp incelemiştir. Geç dönem (müteahhirîn) Matürîdiyye ve Hanefî âlimlerinden biri olan ve kelâm, tefsir, tasavvuf, usûl-i fıkıh gibi birçok alanda eserleri bulunan Ebû Muhammed Rükneddin Ubeydullah b. Muhammed b. Abdilazîz es-Semerkandî (ö. 1301) de insan meselesine çok özel bir önem atfetmiş ve bu hususta “]Risâletün uhrâ[ fî ma‘rifeti’l-insân” adlı bir risale de kaleme almıştır. Tasavvuf geleneğinin etkilerini de taşıyan Rükneddin es-Semerkandî’nin söz konusu risalesinde daha ziyade insan ruhu incelenmektedir. Bunun yanı sıra müellif, beden (kalıp) ve insanı bilme ve tanıma üzerinden Allah’ın varlığı ve fail olması hususlarını da ele almaktadır. Elinizdeki bu çalışma, başlıca iki ana kısımdan oluşmaktadır. İnceleme ve tahlilden oluşan birinci kısım, kendi içerisinde risalenin genel özellikleri -ki bu da risalenin ismi ve müellife aidiyeti, yazma nüshaların tanıtımı ve tahkikte takip edilen metot olmak üzere üç alt başlıktan müteşekkildir- ve risalenin konusu ile muhteva analizi olmak üzere iki başlıktan oluşmaktadır. İkinci kısımda ise çalışmamızın esas unsurunu teşkil eden ve henüz yazma durumunda bulunan mezkûr risalenin tahkikli neşri yer almaktadır. İkinci kısma yönelik, yani tahkik çalışmamız kapsamında toplamda dört ayrı el yazma nüshasına ulaşılmıştır. Elimizdeki nüshalar arasında tarih ve müstensih isminin mevcut olduğu yegâne nüsha (ana nüsha) üzerinden tahkikli metnin dökümü sağlanmıştır. Sonraki aşamalarda ise tahrîc ve diğer üç nüsha ile karşılaştırma yapılmıştır. Rükneddin es-Semerkandî’nin söz konusu risalesindeki bazı açıklamaları kendisinin de tasavvufî yönden intisaplı olduğu izlenimlerini çağrıştırmakla birlikte, düşüncelerini bir kelâmcı perspektifle serdetmiştir. Zira o, kelâm geleneğine bağlı kalarak ruhun “cisim” olduğunu, bedene (kalıba) hulûl ettiğini ve diğer yaratılmışlar gibi zamansal ve mekânsal olduğunu ileri sürmektedir. Yine bir kelâmcı olarak Semerkandî, mensubu olduğu geleneğe bağlı kalarak ahiret hayatının hem ruhanî hem de cismanî olacağının altını çizer ve bu bağlamda meâdın yalnızca ruhanî olacağını söyleyen filozofları eleştirir ve onların görüşlerini yanlış bulur. Söz konusu veciz risalesini beş bölüme ayıran Semerkandî, ilk bölümde hadis olarak kabul ettiği “nefsini bilen Rabbini bilir” sözünün şerhini ele almaktadır. İkinci bölümde, hayvanî ruhun latif cisim olduğunu serdetmektedir. Üçüncü bölümde, organlar bilinmese bile her insan “ben nâtık insanî ruhum” diyebilir teması üzerinden açıklamalar yapmaktadır. Dördüncü bölümde insanın bedeni ve ruhuna dair düşünceler ve açıklamalar serdedilmekte ve nihayet beşinci bölümde ise küçük âlemi (insanı) bilen Allah’ı da bilmiş olur teması üzerinden Allah tasavvurunu ortaya koymaktadır. Netice itibarıyla Rükneddin es-Semerkandî, “]Risâletün uhrâ[ fî ma‘rifeti’l-insân” adlı risalesinde genel olarak ruh, beden ve Allah tasavvurunu ele almaktadır. Bu bağlamda o, insanî ruhun latif cisim olduğunu ve ahiret hayatının da hem ruhanî hem de cismanî olacağını açıklamaktadır. Ayrıca insanın nefsini bilmesi ile Rabb’ini bilmesi/tanıması arasında sıkı bir ilişki tesis etmektedir. Bunun yanı sıra insanı küçük âlem (mikrokozmos) olarak tasavvur eden Semerkandî, onun ihtiva ettiği çeşitli bedâyi ve hikmetleri bilmenin Allah’ı bilmeye ve idrak etmeye götüreceğini söyler.

Kaynakça

  • Abdulhayy, M. “Eş’arîlik”. Çev. Ahmet Ünal. İslâm Düşüncesi Tarihi. Haz. Mian M. Şerif. 1/295-321. İstanbul: İnsan Yayınları, 2. Basım, 2014.
  • Abdürrâzık, Mustafa. Temhîd Litârîhi’l-Felsefeti’l-İslâmiyye. Kahire: Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Dîniyye, 3. Basım, 1439/2018.
  • Aclûnî, Ebü’l-Fidâ İsmâîl b. Muhammed el-. Keşfü’l-hafâ’ ve müzîlü’l-ilbâs ‘amme’ştehere mine’l-ehâdîs ‘alâ elsineti’n-nâs. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, 2. Basım, 1352.
  • Açıkel, Yusuf. “Nefsini Bilen Rabb’ini Bilir Hadis mi, Kelâm-ı Kibar mı?”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 5/5 (1998), 173-200. http://isamveri.org/pdfdrg/D01535/1998_5/1998_5_ACIKELY.pdf
  • Algar, Hamid. “Necmeddîn-i Kübrâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/necmeddin-i-kubra
  • Attâr, Ebû Hâmid Ferîdüddîn Muhammed b. Ebî Bekr İbrâhîm-i Nîsâbûrî. Tezkiretü’l-evliyâ. Çev. Muhammed el-Asîlî el-Vüstânî eş-Şâfiî. thk. Muhammed Edîb el-Câdir. Dımaşk: Dârü’l-Mektebî li’t-tıbâti ve’n-Neşri ve’t-Tevzi’, 1430/2009.
  • Aydın, Hüseyin. “Kusta b. Luka ve Ruh ile Nefs Arasındaki Ayırım Adlı Kitabı”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 40/2-3 (Eylül 1999), 387-402. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2573690
  • Aydınlı, Yaşar. “Farabi”. Siyaset Felsefesi Tarihi. Ed. Ahu Tunçel-Kurtul Gülenç. 92-112. Ankara: Doğu Batı Yayınları, 4. Basım, 2021.
  • Aydınlı, Yaşar. Gazâlî: Muhafazakâr ve Modern. Bursa: Emin Yayınları, 2. Basım, 2013.
  • Bake, Maimaiti Rouzi. Ubeydullah b. Muhammed b. Abdulaziz es-Semerkandî’nin Ulûhiyet Görüşü. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2005.
  • Bezzâr, Ebû Bekr Ahmed b. Amr b. Abdilhâlik el-Basrî el. el-Bahrü’z-zehhâr (Müsned el-Bezzâr). thk. Mahfûz er-Rahman Zeynullâh-Âdil b. Sad-Sabrî Abdulhâlik eş-Şâfiî. 20 Cilt. Medîne-i Münevvere: Mektebetü’l-Ulûmi ve’l-Hikem, 1. Basım, 1418/1997.
  • Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâil el-. Sahîh-i Buhârî. Pakistan/Karaçi: el-Büşrâ, 1437/2016.
  • Büstî, Ebü’l-Feth Alî b. Muhammed el-. Kasidetu Unvâni’l-hikem. Nşr. Abdülfettâh Ebû Gudde. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 5. Basım, 1427.
  • Çağrıcı, Mustafa. “Gazzâlî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/gazzali
  • Çift, Salih. “Verrâk, Ebû Bekir”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 14 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/verrak-ebu-bekir
  • Dârî, Takıyyüddîn b. Abdilkâdir et-Temîmî ed-. Et-Tabakâtü’s-seniyye fî terâcimi’l-Hanefiyye. thk. Abdülfettâh Muhammed el-Hulv. 4 Cilt. Riyad: Dâr er-Rufâî, 1410/1989.
  • Durusoy, Ali. İbn Sinâ Felsefesinde İnsan ve Alemdeki Yeri. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 4. Basım, 2021.
  • Gökalp, Nurten. İnsan Felsefesi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2. Basım, 2018.
  • İbn Hallikân, Ebi’l-Abbâs Şemsüddîn Ahmed b. Muhammed. Vefeyâtü’l-a’yân ve enbâ’ü ebnâ’i’z-zemân. thk. İhsân Abbâs. 8 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 1398/1972.
  • İbn Sîna. Eş-Şifâ: et-Tabî’iyyât, en-Nefs. thk. George Kanavâtî-Saîd Zâyid. Kahire: el-Mektebetü’l-‘Arabiyye, 1975.
  • İsfahânî, Ebû Nuaym Ahmed b. Abdillâh b. İshâk el-. Hilyetü’l-evliyâ ve tabakâtü’l-asfiyâ. 10 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Fikr li’t-tıbâti ve’n-Neşri ve’t-Tevzi’, 1416/1996.
  • İsmail, Mühenned. Rükneddin es-Semerkandî’nin “Telhisu Camii’l-Usul” Adlı Eserinin Tahkik ve Tahlili. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
  • Kara, Ömer. “Râgıb el-İsfahânî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/ragib-el-isfahani
  • Kaya, Mahmut. “Tehâfütü’l-Felâsife”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 28 Ocak 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/tehafutul-felasife
  • Kehhâle, Ömer Rızâ. Mu’cemü’l-mü’ellifîn. 15 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, 1376/1957.
  • Kılavuz, A. Saim. Anahatlarıyla İslâm Akâidi ve Kelâm’a Giriş. İstanbul: Ensar Neşriyat, 15. Basım, 2010.
  • Kutlu, Sönmez. “Bilinen ve Bilinmeyen Yönleriyle İmam Mâturîdî”. İmam Mâturîdî ve Maturidilik. Haz. Sönmez Kutlu. 23-64. Ankara: OTTO Yayınları, 4. Basım, 2012.
  • Kutluer, İlhan. “Sühreverdî, Maktûl”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 14 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/suhreverdi-maktul
  • Meydânî, Ebü’l-Fazl Ahmed b. Muhammed b. İbrâhîm en-Nîsâbûrî el-. Mecma’u’l-emsâl. thk. Muhammed Muhyiddîn Abdulhamîd. 2 Cilt. Kahire: Matbaatü’s-Sünneti’l-Muhammediyye, 1374/1955.
  • Mert, Muhit. İnsan Nedir? İnsanın Tanımlanmasına Dair Kelamî Bir Yaklaşım. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 1. Basım, 2004.
  • Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. El-Haccâc. Sahîh-i Müslim. Nşr. Nazar b. Muhammed el-Fâryâbî. 2 Cilt. Riyad: Dâr Tiba li’n-Neşri ve’t-Tevzi’, 1. Basım, 1427/2006.
  • Okuyan, Mehmet. “Necmeddîn-i Dâye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 14 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/necmeddin-i-daye
  • Öngören, Reşat. “Mecdüddin el-Bağdâdî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 13 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/mecduddin-el-bagdadi
  • Özel, Ahmet. “Semerkandî, Muhammed b. Yûsuf”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/semerkandi-muhammed-b-yusuf
  • Safedî, Salâhuddîn Halîl b. Aybeg es-. el-Vâfî bi’l-vefeyât. thk. Ahmed el-Arnâvût-Türkî Mustafa. 29 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, 1420/2000.
  • Semerkandi, Abdullah b. Muhammed b. Abdul Aziz el-. Risale fi Marifeti’l-İnsan. Bursa: Bursa Bölge, Ulucami, 001674, 31a-43b.
  • Semerkandî, Ebû Muhammed Rükneddin Ubeydullah b. Muhammed es-. Risale fi’r-Ruh. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Hekimoğlu, 000933, 102a-106b.
  • Semerkandî, Ebû Muhammed Rüknüddin Ubeydullah b. Muhammed es-. el-‘Akîdetü’r-Rükniyye fî şerhi lâ ilâhe illallah Muhammedün Resûlullah. thk. Mustafa Sinanoğlu. İstanbul: İSAM Yayınları, 1429/2008.
  • Sinanoğlu, Mustafa. “Semerkandî, Ubeydullah b. Muhammed”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 28 Ocak 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/semerkandi-ubeydullah-b-muhammed
  • Türker, Ömer. “İslam Düşüncesinin Soyut Nefs Teorisiyle İmtihanı”. İnsan Nedir?. Ed. Ömer Türker-İbrahim Halil Üçer. 19-57. İstanbul: İlem Yayınları, 1. Basım, 2019.
  • Türker, Ömer. İslam Düşünce Gelenekleri. İstanbul: Ketebe Yayınları, 1. Basım, 2020.
  • Uludağ, Süleyman. “Ahmed el-Gazzâlî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 13 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/ahmed-el-gazzali
  • Uludağ, Süleyman. “Bâharzî, Seyfeddin”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/baharzi-seyfeddin
  • Uludağ, Süleyman. İslâm Düşüncesinin Yapısı Selef, Kelâm, Tasavvuf, Felsefe. İstanbul: Dergâh Yayınları, 7. Basım, 2012.
  • Uludağ, Süleyman. “Keşf”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 28 Ocak 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/kesf
  • Uludağ, Süleyman. “Mücâhede”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 5 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/mucahede
  • Yılmaz, Hasan Kâmil. “Sühreverdî, Şehâbeddin”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 14 Şubat 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/suhreverdi-sehabeddin
  • Ziriklî, Ebû Gays Muhammed Hayrüddîn b. Mahmûd ez-. el-A’lâm. 8 Cilt. Beyrut: Dârü’l-İlm li’l-Melâyîn, 15. Basım, 2002.
Toplam 48 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Felsefe
Bölüm Araştırma Makaleleri
Yazarlar

Mustafa Vacid Ağaoğlu 0000-0002-5235-4551

Erken Görünüm Tarihi 13 Haziran 2023
Yayımlanma Tarihi 15 Haziran 2023
Gönderilme Tarihi 24 Şubat 2023
Yayımlandığı Sayı Yıl 2023 Cilt: 6 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA Ağaoğlu, M. V. (2023). Rükneddin es-Semerkandî’nin ‘fî Ma‘rifeti’l-İnsân/İnsanı Bilme Üzerine’ Adlı Risalesi: Tahlil ve Tahkik. Kocatepe İslami İlimler Dergisi, 6(1), 40-67. https://doi.org/10.52637/kiid.1256100
AMA Ağaoğlu MV. Rükneddin es-Semerkandî’nin ‘fî Ma‘rifeti’l-İnsân/İnsanı Bilme Üzerine’ Adlı Risalesi: Tahlil ve Tahkik. Kocatepe İslami İlimler Dergisi. Haziran 2023;6(1):40-67. doi:10.52637/kiid.1256100
Chicago Ağaoğlu, Mustafa Vacid. “Rükneddin Es-Semerkandî’nin ‘fî Ma‘rifeti’l-İnsân/İnsanı Bilme Üzerine’ Adlı Risalesi: Tahlil Ve Tahkik”. Kocatepe İslami İlimler Dergisi 6, sy. 1 (Haziran 2023): 40-67. https://doi.org/10.52637/kiid.1256100.
EndNote Ağaoğlu MV (01 Haziran 2023) Rükneddin es-Semerkandî’nin ‘fî Ma‘rifeti’l-İnsân/İnsanı Bilme Üzerine’ Adlı Risalesi: Tahlil ve Tahkik. Kocatepe İslami İlimler Dergisi 6 1 40–67.
IEEE M. V. Ağaoğlu, “Rükneddin es-Semerkandî’nin ‘fî Ma‘rifeti’l-İnsân/İnsanı Bilme Üzerine’ Adlı Risalesi: Tahlil ve Tahkik”, Kocatepe İslami İlimler Dergisi, c. 6, sy. 1, ss. 40–67, 2023, doi: 10.52637/kiid.1256100.
ISNAD Ağaoğlu, Mustafa Vacid. “Rükneddin Es-Semerkandî’nin ‘fî Ma‘rifeti’l-İnsân/İnsanı Bilme Üzerine’ Adlı Risalesi: Tahlil Ve Tahkik”. Kocatepe İslami İlimler Dergisi 6/1 (Haziran 2023), 40-67. https://doi.org/10.52637/kiid.1256100.
JAMA Ağaoğlu MV. Rükneddin es-Semerkandî’nin ‘fî Ma‘rifeti’l-İnsân/İnsanı Bilme Üzerine’ Adlı Risalesi: Tahlil ve Tahkik. Kocatepe İslami İlimler Dergisi. 2023;6:40–67.
MLA Ağaoğlu, Mustafa Vacid. “Rükneddin Es-Semerkandî’nin ‘fî Ma‘rifeti’l-İnsân/İnsanı Bilme Üzerine’ Adlı Risalesi: Tahlil Ve Tahkik”. Kocatepe İslami İlimler Dergisi, c. 6, sy. 1, 2023, ss. 40-67, doi:10.52637/kiid.1256100.
Vancouver Ağaoğlu MV. Rükneddin es-Semerkandî’nin ‘fî Ma‘rifeti’l-İnsân/İnsanı Bilme Üzerine’ Adlı Risalesi: Tahlil ve Tahkik. Kocatepe İslami İlimler Dergisi. 2023;6(1):40-67.