Review

BALKAN ENDEMİK NEFROPATİSİ ETİYOLOJİSİNDE ARİSTOLOKOLİK ASİT ve LİNYİT HİPOTEZLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Volume: 26 Number: 2 June 3, 2023
EN TR

BALKAN ENDEMİK NEFROPATİSİ ETİYOLOJİSİNDE ARİSTOLOKOLİK ASİT ve LİNYİT HİPOTEZLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Balkan Endemik Nefropatisi (BEN), Balkanlar’da 1950’li yıllarda tanımlanmış, kronik bir böbrek rahatsızlığıdır. Bulgaristan, Romanya ve Sırbistan gibi ülkelerde Pliyosen yaşlı kömür yataklarının ve BEN’li alanların yayılımının aynı olması sebebiyle BEN etiyolojisi için linyit etkisi öne sürülmüştür. Bu hipotez, kömür ile ilişkili olan yeraltı suyunun linyitleri yıkayarak yapılarındaki toksik organik maddeleri bünyesine aldığını, bu suyun arıtılmadan kullanılmasıyla BEN geliştiğini önerir. Sonraki çalışmalar, bu hipotezin zayıf yanlarını ortaya çıkarırken, nefrotoksik/kanserojenik bazı toksinlere (Aristolokolik Asit ve Okratoksin; AA ve OTA) çeşitli yollarla maruz kalınmasının BEN etiyolojisinde önemli rol oynadığını ortaya çıkarmıştır. Linyit hipotezini zayıflatan en önemli bulgu, Pliyosen linyit yataklarının bulunduğu diğer ülkelerde benzer böbrek rahatsızlıklarının görülmemesidir. Benzer şekilde, BEN etiyolojisi sadece AA ve OTA’ya maruz kalmakla da açıklanamamıştır. Tek faktörlü etiyolojiyi zayıflatan en temel noktalar şunlardır: BEN-endemik bölgelerde yaşayan tüm bölge sakinlerinin hastalanmaması, BEN hastası olan bir evdeki tüm aile bireylerinin hastalanmaması ve kadınların erkeklere oranla daha fazla hastalanması. Sonuç olarak, yaygın olarak kabul edilen görüş, BEN gelişiminde çok faktörlü etiyolojinin etkin olduğudur. Çok temel olarak, linyit kaynaklı PAH’ların veya fenollerin, antropojenik kökenli fitalatların ve AA’nın toksik etkilerinin birleşmesi ve genetik yatkınlık gibi sebeplerle hastalığın geliştiği kabul edilmektedir. Bu çalışmada, BEN hastalığı ile linyit ve aristolokolik asit arasındaki ilişkinin incelendiği çalışmalar derlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

References

  1. Bui-Klimke, T. R. & Wu, F. (2015). Ochratoxin A and Human Health Risk: A Review of the Evidence. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 55(13), 1860–1869. https://doi.org/10.1080/10408398.2012.724480.
  2. Cancer, I. A. for R. on. (1993). Some naturally occurring substances: Food items and consti- tuents, heterocyclic aromatic amines and mycotoxins. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans. Lyon.
  3. Chan, W., Pavlović, N. M., Li, W., Chan, C., Liu, J., Deng, K., Wang, Y., Milosavljević, B. & Kostić, E.N. (2016). Quantitation of Aristolochic Acids in Corn, Wheat Grain, and Soil Samples Collected in Serbia: Identifying a Novel Exposure Pathway in the Etiology of Balkan Endemic Nephropathy. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 64(29), 5928–5934. https://doi.org/10.1021/acs.jafc.6b02203
  4. Chandrajith, R., Nanayakkara, S., Itai, K., Aturaliya, T. N. C., Dissanayake, C. B., Abeysekera, T., Harada, K., Watanabe, T. & Koizumi, A. (2011). Chronic kidney diseases of uncertain etiology (CKDue) in Sri Lanka: geographic distribution and environmental implications. Environmental geochemistry and health, 33(3), 267–278. https://doi.org/10.1007/s10653-010-9339-1
  5. Chernozemsky, I. N., Stoyanov, I. S., Petkova-Bocharova, T. K., Nicolov, I. G., Draganov, I. V, Stoichev, I. I.,Tanchev, Y., Naidenov, D. & Kalcheva, N. D. (1977). Geographic correlation between the occurrence of endemic nephropathy and urinary tract tumours in vratza district, Bulgaria. International Journal of Cancer, 19(1), 1–11. https://doi.org/10.1002/ijc.2910190102
  6. Craciun, E. C. & Rosculescu, I. (1970). On Danubian endemic familial nephropathy (Balkan nephropathy): Some problems. The American Journal of Medicine, 49(6), 774–779. https://doi.org/10.1016/S0002-9343(70)80058-4
  7. Davidson, R. M. (1982). Molecular Structure of Coal. M. L. Gorbaty, J. W. Larsen &I. B. T.-C. S. WENDER (Ed.), (ss. 83–160). London: Academic Press. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/B978-0-12-150701-5.50009-7
  8. Doğrul Selver, A. & Uras, Y. (2022a). Investigation of Organic and Inorganic Contaminants in Water Sources around Elbistan Lignite Beds. Gazi University Journal of Science Part A: Engineering and Innovation, 9(3), 347–358. https://doi.org/10.54287/gujsa.1152444

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Geological Sciences and Engineering (Other)

Journal Section

Review

Publication Date

June 3, 2023

Submission Date

November 30, 2022

Acceptance Date

January 23, 2023

Published in Issue

Year 2023 Volume: 26 Number: 2

APA
Doğrul Selver, A. (2023). BALKAN ENDEMİK NEFROPATİSİ ETİYOLOJİSİNDE ARİSTOLOKOLİK ASİT ve LİNYİT HİPOTEZLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 26(2), 562-572. https://doi.org/10.17780/ksujes.1212546