GÜVENDİK DAYK KARMAŞIĞI’NA AİT METAGRANİTLERİN ZİRKON U-Pb JEOKRONOLOJİSİ VE Lu-Hf İZOTOPLARI

Abdullah Sar; Sevcan Kürüm; Hao-yang Lee

doi:10.17780/ksujes.1432765

EN TR

ZIRCON U-Pb GEOCHRONOLOGY AND Lu-Hf ISOTOPES OF METAGRANITES BELONGING TO THE GÜVENDİK DIKE COMPLEX

Abstract

The units of the Güvendik Dyke Complex, which forms an important part of the Alpine Himalayan Orogenic Belt and crops out in the Eastern Pontide Orogenic Belt, are represented by metagranites. This study presents zircon U-Pb geochronology and zircon Lu-Hf isotopes of the metagranites under investigation. Metagranites petrographically consist of plagioclase, quartz, K-feldspar, amphibole, and biotite/muscovite minerals, showing a granoblastic texture. According to zircon U-Pb geochronology data, the crystallization age of the metagranite sample is 146 ± 13 Ma according to 206Pb/238U data. The metamorphism age is 78,3 ± 1,4 Ma according to 206Pb/238U data. The 176Lu/177Hf isotope values of zircon minerals of magmatic origin vary between 0,0008 and 0,0026. ƐHf(t) values vary between 6,01 and 12,7 and show positive values. TDM2 modal ages are 0,40-0,81 Billion years. The 176Lu/177Hf isotope values of zircon minerals of metamorphic origin vary between 0,0009 and 0,0019. ƐHf(t) values vary between 3,8 and 5,9 and exhibit positive values. TDM2 modal ages are 0,76-0,89 Billion years. Positive ƐHf(t) values indicate that metagranites come from depleted mantle origin.

Keywords

GÜVENDİK DAYK KARMAŞIĞI’NA AİT METAGRANİTLERİN ZİRKON U-Pb JEOKRONOLOJİSİ VE Lu-Hf İZOTOPLARI

Öz

Alp Himalaya Orojenik Kuşağı’nın önemli bir bölümünü oluşturan, Doğu Pontid Orojenik Kuşağı’nda yüzeyleyen Güvendik Dayk Karmaşığı’na ait birimler metagranitler ile temsil edilmektedir. Bu çalışmada inceleme konusu metagranitlere ait zirkon U-Pb jeokronolojisi ve zirkon Lu-Hf izotopları sunulmaktadır. Metagranitler petrografik olarak plajiyoklas, kuvars, K-feldispat, amfibol ve biyotit/muskovit minerallerinden oluşmakta olup granoblastik doku göstermektedir. Zirkon U-Pb jeokronoloji verilerine göre metagranit örneğinin kristalizasyon yaşı 206Pb/238U; 146 ± 13 My, metamorfizma yaşı ise 206Pb/238U verilerine göre 78,3 ± 1,4 My. dır. Magmatik kökenli zirkon minerallerinin 176Lu/177Hf izotop verileri 0,0008 ile 0,0026 aralığında değişmektedir. ƐHf(t) değerleri 6,01 ile 12,7 aralığında değişmekte olup pozitif değerler göstermektedir. TDM2 modal yaşları 0,40-0,81 Milyar yıldır. Metamorfik kökenli zirkon minerallerinin 176Lu/177Hf izotop verileri 0,0009 ile 0,0019 aralığında değişmektedir. ƐHf(t) değerleri 3,8 ile 5,9 aralığında değişmekte olup pozitif değerler sergilemektedir. TDM2 modal yaşları 0,76-0,89 Milyar yıldır. Pozitif ƐHf(t) değerleri metagranitlerin tüketilmiş manto kökeninden geldiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Teşekkür

Bu çalışma birinci yazarın doktorasının bir bölümünü oluşturmakta olup, Doktora Sırası Yurtdışı Araştırma Bursu Programı tarafından desteklenmiştir (TÜBİTAK 2214A; Protokol numarası 1059B141800146). Analizlerin yapılması konusunda desteğini esirgemeyen Prof. Dr. Sun-Lin Chung’a (Ulusal Tayvan Üniversitesi) ve laboratuvar çalışmalarına yardımcı olan Yu-Chin Lin ve Jia-Huei Chen’e teşekkür ederim.

Kaynakça

Altherr, R., Topuz, G., Siebel, W., Şen, C., Meyer, H. P., & Satır, M. (2008). Geochemical and Sr-Nd-Pb İsotopic Characteristics of Paleocene Plagioleucitites from the Eastern Pontides (NE Turkey). Lithos, 105, 149-161. https://doi.org/10.1016/j.lithos.2008.03.001
Chen, B., Tian,W., Jahn, B.M., & Chen, Z.C. (2008). Zircon SHRIMP U–Pb age and in-situ Hf isotopic analysis for the Mesozoic intrusion in South Taihang, North China craton: evidenc for hybridization between mantle-derived magmas and crustal components. Lithos, 102, 118–137. https://doi.org/10.1016/j.lithos.2007.06.012
Delibaş, O., Moritz, R., Ulianov, A., Chiaradia, A., Saraç, C., Revan, K.M., & Göç, D. (2016). Cretaceous subduction-related magmatism and associated porphyry-type Cu–Mo prospects in the Eastern Pontides, Turkey: New constraints from geochronology and geochemistry. Lithos, 248-251, 119-137. http://dx.doi.org/10.1016/j.lithos.2016.01.020
Dhuime, B. Hawkesworth, C., & Cawood, P. (2011). When continents formed. Science, 331, 154–155.
Dokuz, A. (2011). A slab detachment and delamination model for the generation of Carboniferous high- potassium I-type magmatism in the Eastern Pontides, NE Turkey: The Köse composite pluton. Gondwana Research, 19, 926-944. https://doi.org/10.1126/science.1201245
Dokuz, A., Karslı, O., Chen, B., & Uysal, İ. (2010). Sources and petrogenesis of Jurassic granitoids in the Yusufeli area, Northeastern Turkey: Implications for pre- and post-collisional lithospheric thinning of the eastern Pontides. Tectonophysics, 480, 259-279. https://doi.org/10.1016/j.tecto.2009.10.009
Griffin, W.L., Pearson, N.J., Belousova, E., Jackson, S.E., van Achterbergh, E., O'Reilly, S.Y., & Shee, S.R. (2000). The Hf isotope composition of cratonic mantle: LAM-MC-ICP MS analysis of zircon megacrysts in kimberlites. Geochimica et Cosmochimica Acta, 64, 133–147. https://doi.org/10.1016/S0016-7037(99)00343-9
Griffin,W.L.,Wang, X., Jackson, S.E., Pearson, N.J., O'Reilly, S.Y., Xu, X.S., & Zhou, X.M. (2002). Zircon chemistry and magma mixing, SE China: in situ analysis of Hf isotopes, Tongluand Pingtan igneous complexes. Lithos, 61, 237–269. https://doi.org/10.1016/S0024-4937(02)00082-8

Gülmez, G. (2015). Oltu (KD Erzurum) ve Orduzu (D Malatya) Dolaylarının Eosen Foraminifer Biyostratigrafisi ve Paleoiklimsel Analizi, Yüksek Lisans Tezi, Tunceli ve Atatürk Üniversitesi Ortak Fen Bilimleri Enstitüsü.
Hawkesworth, C.J., & Kemp, A.I.S. (2006). Using hafnium and oxygen isotopes in zircons to unravel the record of crustal evolution. Chemical Geology, 226, 144–162. https://doi.org/10.1016/j.chemgeo.2005.09.018
Hoskin, P.W.O., & Schaltegger U. (2003). The Composition of Zircon and Igneous and Metamorphic Petrogenesis. Reviews in Mineralogy and Geochemistry, 53 (1), 27–62. https://doi.org/10.2113/0530027
Karslı, O., Caran, Ş., Dokuz, A., Çoban, H., Chen, B., & Kandemir, R. (2012). A-type granitoids from the Eastern Pontides, NE Turkey: Records for generation of hybrid A-type rocks in a subduction-related environments. Tectonophysics, 530-531, 208-224. https://doi.org/10.1016/j.tecto.2011.12.030
Kaygusuz, A., & Şen, C. (2011). Calc-alkaline I-type plutons in the eastern Pontides, NE Turkey: U–Pb zircon ages, geochemical and Sr–Nd isotopic compositions. Chemie der Erde, 71, 59-75. https://doi.org/10.1016/j.chemer.2010.07.005
Kaygusuz, A., Sipahi, F., İlbeyli, N.,Arslan, M., Chen, B., & Aydınçakır, E. (2013). Petrogenesis of the late Cretaceous Turnagöl intrusion in the eastern Pontides: Implications for magma genesis in the arc setting. Geoscience Frontiers, 4, 423-438. https://doi.org/10.1016/j.gsf.2012.09.003
Kaygusuz, A., Arslan, M., Sipahi, F., & Temizel, İ. (2016). U-Pb zircon chronology and petrogenesis of Carboniferous plutons in the northern part of the Eastern Pontides, NE Turkey: Constrains for Paleozoic magmatism and geodynamic evolution. Gondwana Research, 39, 327-346.
Konak, N., Ercan, T., & Bilgin, Z.R. (1991). Artvin-Oltu arasındaki Jura öncesi kayaların tanımı ve yapısal özellikleri. Ankara Üniversitesi Suat Erk Jeoloji Sempozyumu, Bildiri Özleri.
Konak, N., Hakyemez, Y., Bilgiç, T., Bilgin, R., Hepşen, N., & Ercan, T. (2001). Kuzeydoğu Pontidlerin (Oltu- Olur-Şenkaya- Narman-Tortum-Uzundere-Yusufeli) Jeolojisi. MTA Genel Müdürlüğü, Rapor No 10489, Ankara (Yayımlanmamış).
Konak, N., & Hakyemez, H.Y. (2001). Tectonic units of the easternmost part of the Pontides: Stratigraphical and structural implications, Proceedings of the 2nd Int. Symp. on the Petroleum Geology and Hydrocarbon Potential of the Black Sea Area, 93-103, Turkish Association of Petroleum Geologists, Special Publication. 4.
Konak, N., & Hakyemez H.Y. (2009). 1: 100.000 ölçekli Türkiye Jeoloji Haritaları, Tortum-G47 Paftası No: 105. MTA Genel Müdürlüğü yayını, Ankara
Ma, X., Chen, B., Chen, J.F., & Niu, X.L. (2013). Zircon SHRIMP U–Pb age, geochemical, Sr– Nd isotopic, and in-situ Hf isotopic data of the Late Carboniferous–Early Permianplutons in the northern margin of the North China Craton. China Earth Sciences, 56, 126–144. https://doi.org/10.1007/s11430-012-4456-6
MTA, (2002). 1:500,000-Scale Map of Turkey. MTA, Ankara.
Okay, A.I., & Şahintürk, Ö. (1997). Geology of the Eastern Pontides. In: Robinson, A.G., Regional and Petroleum Geology of the Black Sea and Surrounding Region, AAPG Memoir, 68, 291-310.
Okay, A.I., & Tüysüz, O. (1999). Tethyan Sutures of Northern Turkey. In: Durand, B., Jolivet, L., Horváth, F., Séranne, M., (Eds), The Mediterranean Basins: Tertiary Extension within the Alpine Orogen. Geological Society London Special Publications, 156, 475-515.
Özsayar, T. Pelin, S., & Gedikoğlu, A. (1981). Artvin Yöresi Yastık Lavlarının Yaşına İlişkin Paleontolojik Veriler. KTÜ Yerbilimleri Dergisi, 2, 1-2,
Rudnick, R.L., & Gao, S. (2003). Composition of the continental crust. In: Rudnick, R.L. (Ed.), Treatise on Geochemistry: The Crust. Elsevier, pp. 1–64.
Sar, A., Kürüm, S., & Bingöl, A.F. (2023). Early Cretaceous to Middle Eocene Magmatic Evolution of Eastern Pontides: Zircon U-Pb Ages and Hf Isotopes, and Geochemical and Sr-Nd Isotopic Constraints from Multiphase Granitoids, NE Turkey. Journal of Earth Science, 34, 518-534. doi: https://doi.org/10.1007/s12583-022-1640-2
Sar, A., Kürüm, S., & Lee, H.-Y. (2022). Çamlıkaya (İspir/Erzurum) Köyü Çevresinde Yüzeyleyen Kaçkar Batoliti’ne ait Granitoidlerin Petrografik ve Jeokimyasal Özellikleri. Int. J. Pure Appl. Sci. 8(1), 224-238. https://doi.org/10.29132/ijpas.991777
Sipahi, F. (2005). Zigana dağı (Torul-Gümüşhane) volkanitlerindeki hidrotermal ayrışmaların mineraloji ve jeokimyası / Mineralogy and geochemistry of hydrothermal alterations in Zigana mountain (Torul-Gümüşhane) volcanics, Doktora Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
Sipahi, F., & Sadıklar, M.B. (2014). Geochemistry of dacitic volcanics in the Eastern Pontides NE Turkey. Geochemistry International, 52, 296–315. https://doi.org/10.7868/S0016752514040086
Sipahi, F., Gücer, M.A., Dokuz, A., Yi, K., Kaygusuz, A., Akaryalı, E., Saydam Eker, Ç., & Doruk, C. (2023). The Sr, Nd, Pb, and Hf isotopes and crystallization conditions of the middle Eocene Dağdibi Pluton in the eastern Sakarya Zone, Turkey. Geological Magazine, 160, 1193-1210. doi: https://doi.org/10.1017/S001675682300033X
Sipahi, F., Kaygusuz, A., Saydam, Ç., Vural, E.A., & Akpınar, İ. (2018). Late Cretaceous arc igneous activity: the Eğrikar Monzogranite example. International Geology Review, 60, 382–400. https://doi.org/10.1080/00206814.2017.1336120
Sünnetçi, K. (2008). Erken Jura Yaşlı Asidik Kayaçların (Olur-Erzurum) Jeokimyasal Ve İzotopik Özellikleri, Yüksek Lisans Tezi, Gümüşhane Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, 72 s.
Şen, C. (2007). Jurassic volcanism in the eastern Pontides: is it rift related or subduction related. Turkish Journal of Earth Sciences, 16, 523–539.
Şengör, A.M.C., & Yilmaz, Y. (1981). Tethyan evolution of Turkey: a plate tectonic approach. Tectonophysics, 75, 181–241. https://doi.org/10.1016/0040-1951(81)90275-4
Topuz, G., Altherr, R., Schwarz, W.H., Dokuz, A., & Meyer, H.P. (2007). Variscan amphibolite-facies rocks from the Kurtoğlu metamorphic complex. Gümüşhane area, Eastern Pontides, Turkey. International Journal of Earth Sciences, 96, 861-873. https://doi.org/10.1007/s00531-006-0138-y
Topuz, G., Altherr, R., Siebel, W., Schwarz, W.H., Zack, T., Hasözbek, A., Barth, M., Satır, M., & Şen, C. (2010). Carboniferous high-potassium I-type granitoid magmatism in the Eastern Pontides: The Gümüşhane pluton (NE Turkey). Lithos, 116, 92–110. https://doi.org/10.1016/j.lithos.2010.01.003
Vervoort, J.D., & Blichert-Toft, J. (1999). Evolution of the depletedmantle: Hf isotope evidence from juvenile rocks through time. Geochimica et Cosmochimica Acta, 63, 533–556. https://doi.org/10.1016/S0016-7037(98)00274-9
Vervoort, J.D., & Patchett, J. (1996). Behavior of hafnium and neodymium isotopes in the crust: Constraints from Precambrian crustally derived granites. Geochimica et Cosmochimica Acta, 60, 3717–3733. https://doi.org/10.1016/0016-7037(96)00201-3
Wang, C.Y., Campbell, I.H., Stepanov, A.S., Allen, C.M., & Burtsev, I.N. (2011). Growth rate of the preserved continental crust: II. Constraints from Hf and O isotopes in detrital zircons from Greater Russian Rivers. Geochimica et Cosmochimica Acta, 75, 1308–1345. https://doi.org/10.1016/j.gca.2010.12.010
Yang, J.H., Wu, F.Y., Chung, S.L., Wilde, S.A., & Chu, M.F. (2006). A hybrid origin for the Qianshan A-type granite, northeast China: Geochemical and Sr-Nd-Hf isotopic evidence. Lithos, 89, 89-106. https://doi.org/10.1016/j.lithos.2005.10.002
Yang, J.H., Wu, F.Y., Wilde, S.A., Xie, L.W., Yang, Y.H., & Liu, X.M. (2007). Tracing magma mixing in granite genesis: in situ U–Pb dating and Hf isotope analysis of zircons. Contributions to Mineralogy and Petrology, 53, 177–179. https://doi.org/10.1007/s00410-006-0139-7
Zhao, K.D., Jiang, S.Y., Yang, S.Y., Dai, B.Z., & Lu, J.J. (2012). Mineral chemistry, trace elements and Sr–Nd–Hf isotope geochemistry and petrogenesis of Cailing and Furong granitesand mafic enclaves from the Qitianling batholith in the SiHang zone, South China. Gondwana Research, 22, 310–324. https://doi.org/10.1016/j.gr.2011.09.010

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Mineraloji-Petrografi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Abdullah Sar ^*
0000-0002-9752-7807
Türkiye

Sevcan Kürüm
0000-0001-6121-5564
Türkiye

Hao-yang Lee
0000-0003-1113-3477
Taiwan

Yayımlanma Tarihi

3 Eylül 2024

Gönderilme Tarihi

7 Şubat 2024

Kabul Tarihi

5 Mart 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 27 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.17780/ksujes.1432765

IZ

https://izlik.org/JA34UZ63FW

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Sar, A., Kürüm, S., & Lee, H.- yang. (2024). GÜVENDİK DAYK KARMAŞIĞI’NA AİT METAGRANİTLERİN ZİRKON U-Pb JEOKRONOLOJİSİ VE Lu-Hf İZOTOPLARI. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 27(3), 873-885. https://doi.org/10.17780/ksujes.1432765