DİYARBAKIR ESKİ BAĞLAR BÖLGESİNDEKİ YAPI STOKUNUN YAPISAL OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ

Gülay Yalçin Bayar; Mehmet Emin Öncü

TR EN

DİYARBAKIR ESKİ BAĞLAR BÖLGESİNDEKİ YAPI STOKUNUN YAPISAL OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Hafızalarda tazeliğini koruyan ve acı tecrübelerle hatırlanan 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerin tehlike olma boyutu mevcut yapıların performansları hakkında araştırmaya sevk etmekte, deprem dayanımı yetersiz olduğu öngörülen yapılar için çözüm arayışlarını zorunlu hale getirmektedir. Büyük bir afete dönüşen 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenen illerden biri de Diyarbakır olmuştur. Toplam 17 ilçesi bulunan Diyarbakır ilinin merkez dört ilçesinden biri olan Bağlar’ın ilk yerleşim bölümü Eski Bağlar olarak adlandırılmaktadır. Aldığı göçlerle çarpık ve sağlıksız kent dokusuna sahip olan Eski Bağlar’da 11 mahalle (5 Nisan, Alipınar, Fatih, Kaynartepe, Körhat, Mevlana Halit, Muradiye, Selahattin Eyyubi, Şeyh Şamil, Yeniköy ve Yunus Emre) bulunmaktadır. Çalışmada, Eski Bağlar’ın yapı stoku; taşıyıcı sistem, kat sayısı ve kullanım türüne göre sınıflandırılmıştır. Şubat 2023 depremlerinin Diyarbakır’da oluşturduğu ivmeler, Diyarbakır’daki iki adet yer hareketi kayıt istasyonundan elde edilmiş, DD1 ve DD2 deprem düzeyleri ile ZC ve ZD zemin sınıflarına ait tasarım spektrumlarıyla karşılaştırılmıştır. Şubat 2023 depremlerinin neden olduğu hasarlar ile deprem öncesi yapısal kusurlar birlikte değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler ışığında kısa, orta ve uzun vade için çözüm önerileri sunulmuştur. Çalışmanın bölgenin depreme karşı dirençli hale gelmesine yönelik araştırmalar için yol gösterici nitelikte olduğu değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

STRUCTURAL EVALUATION OF THE BUILDING STOCK IN OLD BAĞLAR REGION OF DİYARBAKIR

Öz

The earthquakes in Kahramanmaraş on February 6, 2023, which are still fresh in our minds and evoke painful memories, are prompting research into the performance of existing structures and making it critical to seek solutions for buildings predicted to have insufficient earthquake resistance. The earthquakes that struck Kahramanmaraş on February 6, 2023, damaged several regions, including Diyarbakır. Bağlar is the first settlement area of Diyarbakır, which consists of 17 districts, including four core districts. There are 11 neighborhoods (5 Nisan, Alipınar, Fatih, Kaynartepe, Körhat, Mevlana Halit, Muradiye, Selahattin Eyyubi, Seyh Şamil, Yeniköy and Yunus Emre) in Old Bağlar. Old Bağlar's building stock was categorized in the study based on its load-bearing system, number of floors, and kind of usage. Two stations in Diyarbakır provided the accelerations caused by the February 2023 earthquakes, which were then compared to the design spectra for soil classes ZC and ZD and earthquake levels DD1 and DD2. Together with pre-earthquake structural flaws, the damage from the February 2023 earthquakes was assessed. Proposals for short-, medium-, and long-term solutions have been made based on the data collected. The study is thought to serve as a roadmap for future investigations into strengthening the area's earthquake resistance.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

AFAD (2023). 06 Şubat 2023 Pazarcık-Elbistan Kahramanmaraş (Mw: 7.7, Mw: 7.6) Depremleri Raporu, T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. Deprem ve Risk Azaltma Genel Müdürlüğü Deprem Dairesi Başkanlığı. https://deprem.afad.gov.tr/assets/pdf/Kahramanmara%C5%9F%20Depremi%20%20Raporu__ 02. 06.2023.pdf
AFAD (2021). İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP). T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://diyarbakir.afad.gov.tr/kurumlar/diyarbakir.afad/Il-plani/Diyarbakir-IRAP-kitapcik.pdf
Akbulut, M. T., & Aytuğ, A. (2005). Deprem hasar görebilirlik riskinin gözleme dayalı belirlenmesine yönelik öneri değerlendirme yaklaşımı. YTÜ Mimarlık Fakültesi e-Dergisi, 1(1), 88–98.
Altiner, M. (2008). Deprem etkisindeki betonarme binaların göçme riskinin saptanması için hızlı değerlendirme yöntemleri. Yüksek lisans tezi. İstanbul Kültür Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Albayrak, U., Canbaz, M., & Albayrak, G. (2015). A rapid seismic risk assessment method for existing building stock in urban areas. Procedia Engineering. 118, 1242–1249. https://doi.org/10.1016/j.proeng.2015.08.476
Arslan, H. M. (2025). Deprem sonrası hasar tespit yöntemlerinin irdelenmesi. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 40(2), 403–414. https://doi.org/10.21605/cukurovaumfd.1638473
Ay, B. Ö., & Eroğlu-Azak, T. (2021). Türkiye’de değişen yapı özelliklerinin karşılaştırmalı incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi. 36(4), 1111–1126. https://doi.org/10.21605/cukurovaumfd.1048380
Bal, I. E., Crowley, H., Pinho, R., & Gülay, F. G. (2008). Detailed assessment of structural characteristics of Turkish RC building stock for loss assessment models. Soil Dynamics and Earthquake Engineering. 28(10–11), 914–932. https://doi.org/10.1016/j.soildyn.2007.10.005

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, Karar no: 3027 (2020). Resmi Gazete Sayı no: 31256. https://www.resmigazete. gov.tr/eskiler/2020/09/20200926-11.pdf
Demirbaş, N., Şahin, H., & Durucan, C. (2021). Betonarme yapılarda deprem sonrası yapısal hasarların tahmini için kullanılan hızlı değerlendirme yöntemlerinin etkinliklerinin belirlenmesi. Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 33(2), 125–134. https://izlik.org/JA98DC94RA
Demirbaş, N., Şahin, H., & Durucan, C. (2022). Hızlı değerlendirme yöntemlerinin performanslarının depremde hasar görmüş binalar kullanılarak değerlendirilmesi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 28(3), 389-400. https://izlik.org/JA46RM69WX
Efekan, S. (2017). Mevcut betonarme yapıların deprem performansının hızlı değerlendirilmesine yönelik yöntemlerin incelenmesi. Yüksek lisans tezi. Pamukkale Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Eroğlu-Azak, T., & Ay, B. Ö. (2023). 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinin etkilediği illerdeki bina stokunun özellikleri. Jeoloji Mühendisliği Dergisi. 47(1), 47–66. https://doi.org/10.24232/jmd.1294425
Görgün, H., & Kaya, D. (2017). Hızlı sismik performans değerlendirme yöntemi. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi, 8(3), 685-694.
Gülgeç, E. (2019). Betonarme yapıların deprem performanslarının belirlenmesi için kullanılan hızlı değerlendirme metotlarının karşılaştırılması. Yüksek lisans tezi. Balıkesir Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
Güler, E., & Canbaz, M. (2020). Yapıların deprem riskinin sokak tarama yöntemi ile belirlenmesi: Sivrihisar örneği. ESOGÜ Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Dergisi, 28(3), 227–234. https://doi.org/10.31796/ogummf.736221
Gürbüz, A., & Tekin, M. (2015). Performans sıralaması yöntemiyle mevcut binaların bölgesel deprem risk dağılımının belirlenmesi. C.B.Ü. Fen Bilimleri Dergisi, 11(1), 37–48.
Işık, E., Işık, M. F., & Bülbül, M. A. (2018). Betonarme binaların web tabanlı hızlı değerlendirilmesi. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 23(1), 225–238. https://doi.org/10.17482/uumfd.417978
Karacadağ Kalkınma Ajansı, Planlama, Programlama ve Koordinasyon Birimi. (2012). Diyarbakır kentleşme, yaşam kalitesi ve kentsel dönüşüm danışma toplantısı sonuç raporu. https://www.karacadag.gov.tr/ Planlama/Dosya/www.karacadag.gov.tr_30_AM1S43OX_diyarbakir_kentlesme_yasam_kalitesi_ve_kentsel_donusum_danisma_toplantisi_2014__2018.pdf
Karaşin, İ. B., Eren, B., & Işık, E. (2016). Mevcut bir yığma yapının farklı hızlı değerlendirme yöntemleri ile değerlendirilmesi. Dicle Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5(2), 70–76. https://izlik.org/JA94YM88HG
Kaya, A. (2017). Mevcut betonarme konut tipi binaların deprem performanslarının hızlı değerlendirme metotları ile incelenmesi ve P25 metodunun geliştirilmesi. Yüksek lisans tezi. Balıkesir Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
Kılıç, B. (2014). Betonarme yapıların deprem güvenliğinin hızlı değerlendirilmesi ve Balıkesir uygulaması. Yüksek lisans tezi. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Kılıç, M. (2023), Kahramanmaraş depremlerinin etkilediği 10 ilin il risk azaltma planlarındaki yapı stoğu durumlarının incelenmesi ve deprem sonrası durum ile karşılaştırılması. Acil Yardım ve Afet Bilimi Dergisi. 3(2), 49–56. https://izlik.org/JA95PY99LJ
Laçin, D. ve Birtane, U., Şehir Plancısı ve Bağlar Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürü, “Yapı Stoğu” konulu görüşme, Diyarbakır: 06.10.2025.
Naycı, N. (2023). 06 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri ardından riskli tarihi yapıları değerlendirme yöntemleri üzerine bir inceleme. Şehir ve Bölge Planlama Dergisi, 5(2), 54-75. https://izlik.org/JA42PE72EY
Metin, Ş., & Öztürk, D. (2021). Betonarme bir bina örneğinde hızlı değerlendirme yöntemi ile inceleme. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (28), 1254–1257. https://doi.org/10.31590/ejosat.1014256
Öncü, M. E., Onat, O. Yön, M. Ş., Uslu, A., Karaşin, İ.B., Varolgüneş, S., Gör, M. & Yön, B. (2024). 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerin Diyarbakır’daki yapılara etkisi. A. Karakaş, R. Çelik, K. Şimşek, N. İ. Beyazıt (Eds.), Diyarbakır’ın Gelecek Tasavvuru, Şehir ve Kalınma, Diyarbakır’da Mühendislik Enerji ve Sanayi içinde (s.178-190). İstanbul: Ensar Neşriyat Tic. A.Ş.
Özkul, B., & Gülgeç, E. (2022). Betonarme bir okul binasının 4 farklı hızlı değerlendirme metodu ile deprem performansının karşılaştırılması. BAUN Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 24(1), 152–171. https://doi.org/10.25092/baunfbed.937187
Özkul, B., & Kaya, A. (2025). Betonarme binaların deprem performanslarının hızlı değerlendirilmesi için P25 metodunun geliştirilmesi ve Balıkesir uygulaması. BAUN Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 27(2), 537–558. https://doi.org/10.25092/baunfbed.1620285
Sert, S., & Bayraktar, H. (2025). Riskli yapı tespitinde AURAP yöntemi ile P25 yönteminin karşılaştırılması: Düzce ili örneği. Türk Mühendislik Araştırma ve Eğitimi Dergisi, 4(1), 60–69. https://izlik.org/JA96JB32GR Tadas (2025). http://tadas.afad.gov.tr/map/ Erişildi: 28.10.2025.
Tokgöz, H., & Bayraktar, H. (2019). Deprem tehlikesine maruz yerleşimler için “yerel deprem puanı (YDP)” yönteminin geliştirilmesi. Politeknik Dergisi, 22(2), 269-276. https://doi.org/10.2339/politeknik.417759
Tutal G. Ş., Kejanlı T., Aykal D. (2023). 6 Şubat 2023 Depremlerinin Etkilerinin Değerlendirilmesi: Diyarbakır Örneği, Türk Deprem Araştırma Dergisi. 2023; 7(1), 36-51. https://doi.org/10.46464/tdad.1552933 TBB-Diyarbakır Barosu (2023). Deprem ve yaşam hakkı raporu. Türkiye Barolar Birliği, Ankara. https://www.diyarbakirbarosu.org.tr/public/uploads/files/Deprem1.pdf
Yeşilçayır, Ö. (2021). P25 hızlı değerlendirme yöntemiyle betonarme binaların deprem performansının incelenmesi: Afyonkarahisar uygulaması. Yüksek lisans tezi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Deprem Mühendisliği

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Gülay Yalçin Bayar ^*
0000-0002-7575-8559
Türkiye

Mehmet Emin Öncü
0000-0001-6434-293X
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

3 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

20 Kasım 2025

Kabul Tarihi

4 Mart 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 29 Sayı: 2

IZ

https://izlik.org/JA58ZD27HY

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Yalçin Bayar, G., & Öncü, M. E. (2026). DİYARBAKIR ESKİ BAĞLAR BÖLGESİNDEKİ YAPI STOKUNUN YAPISAL OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 29(2), 651-665. https://izlik.org/JA58ZD27HY

AMA

1.Yalçin Bayar G, Öncü ME. DİYARBAKIR ESKİ BAĞLAR BÖLGESİNDEKİ YAPI STOKUNUN YAPISAL OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2026;29(2):651-665. https://izlik.org/JA58ZD27HY

Chicago

Yalçin Bayar, Gülay, ve Mehmet Emin Öncü. 2026. “DİYARBAKIR ESKİ BAĞLAR BÖLGESİNDEKİ YAPI STOKUNUN YAPISAL OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 29 (2): 651-65. https://izlik.org/JA58ZD27HY.

EndNote

Yalçin Bayar G, Öncü ME (01 Haziran 2026) DİYARBAKIR ESKİ BAĞLAR BÖLGESİNDEKİ YAPI STOKUNUN YAPISAL OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 29 2 651–665.

IEEE

[1]G. Yalçin Bayar ve M. E. Öncü, “DİYARBAKIR ESKİ BAĞLAR BÖLGESİNDEKİ YAPI STOKUNUN YAPISAL OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 29, sy 2, ss. 651–665, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA58ZD27HY

ISNAD

Yalçin Bayar, Gülay - Öncü, Mehmet Emin. “DİYARBAKIR ESKİ BAĞLAR BÖLGESİNDEKİ YAPI STOKUNUN YAPISAL OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 29/2 (01 Haziran 2026): 651-665. https://izlik.org/JA58ZD27HY.

JAMA

1.Yalçin Bayar G, Öncü ME. DİYARBAKIR ESKİ BAĞLAR BÖLGESİNDEKİ YAPI STOKUNUN YAPISAL OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2026;29:651–665.

MLA

Yalçin Bayar, Gülay, ve Mehmet Emin Öncü. “DİYARBAKIR ESKİ BAĞLAR BÖLGESİNDEKİ YAPI STOKUNUN YAPISAL OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 29, sy 2, Haziran 2026, ss. 651-65, https://izlik.org/JA58ZD27HY.

Vancouver

1.Gülay Yalçin Bayar, Mehmet Emin Öncü. DİYARBAKIR ESKİ BAĞLAR BÖLGESİNDEKİ YAPI STOKUNUN YAPISAL OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi [Internet]. 01 Haziran 2026;29(2):651-65. Erişim adresi: https://izlik.org/JA58ZD27HY