Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

BETONARME BİNALARDA ZEMİN KAT RİJİTLİĞİ VE DOLGU DUVARLARIN YUMUŞAK KAT DÜZENSİZLİĞİNE ETKİSİ

Yıl 2026, Cilt: 29 Sayı: 1, 486 - 498, 03.03.2026

Tülin Çelik , Selim Pul

https://doi.org/10.17780/ksujes.1834432
https://izlik.org/JA86FL25BF

Öz

Bu çalışma, betonarme yapılarda sıkça gözlenen ve deprem güvenliğini doğrudan etkileyen yumuşak kat düzensizliğinin yapısal davranış üzerindeki etkilerini incelemektedir. Yumuşak kat, komşu katlar arasındaki rijitlik oranındaki belirgin azalma olarak tanımlanmakta ve özellikle zemin katlarda yüksek tavan ve dolgu duvar eksikliği nedeniyle ortaya çıkmaktadır. Çalışmada, betonarme perdeli ve perdesiz, dolgu duvarlı ve dolgu duvarsız olmak üzere 3, 6 ve 12 katlı toplam 54 yapı modeli oluşturulmuş; zemin kat yükseklikleri 3,0 m, 4,0 m ve 5,0 m olarak parametrik biçimde değiştirilmiştir. Modellerin doğrusal dinamik analizleri SAP2000, yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiş ve dolgu duvar varlığı ile zemin kat yüksekliğinin yumuşak kat oluşumu ve kat ötelemeleri üzerindeki etkileri farklı senaryolar kapsamında değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, yumuşak kat oluşumunun en olumsuz biçimde dolgu duvarsız ve yüksek zemin kata sahip yapılarda ortaya çıktığı görülmüş; bu nedenle tasarım aşamasında zemin kat rijitliğinin korunması ve dolgu duvarların taşıyıcı sisteme etkin şekilde dahil edilmesi, betonarme yapıların deprem güvenliği açısından kritik öneme sahip olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Betonarme yapı deprem yönetmeliği yumuşak kat düzensizliği depreme dayanıklı yapı tasarımı

Kaynakça

  • AFAD (2023). 2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Hasar Raporu. https://www.afad.gov.tr Altuntop, M. A. (2007). Yumuşak kat düzensizliğine sahip binaların analizi (Yüksek Lisans Tezi). Atılım Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
  • Atar, M., et al. (2024). Investigation of the damage conditions of reinforced concrete buildings and steel structures in Malatya Province following the February 6, 2023 Kahramanmaraş, Turkey earthquake. Deprem Araştırma Dergisi, 6(1), 60–80. https://doi.org/10.46464/tdad.1394039
  • Avcil, F., Işık, E., İzol, R., Büyüksaraç, A., Arkan, E., Arslan, M. H., … & Harirchian, E. (2024). Effects of the February 6, 2023, Kahramanmaraş earthquake on structures in Kahramanmaraş city. Natural Hazards, 120(3), 2953–2991. https://doi.org/10.1007/s11069-023-06314-1
  • Baran, B., Bozdoğan, K. B., & Atabey, İ. İ. (2022). Farklı duvar malzemelerine sahip yığma bir binanın 2007 ve 2018 deprem yönetmeliklerine göre karşılaştırılması. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 10(3), 1066–1075. https://doi.org/10.21923/jesd.989947
  • Bayülke, N. (2001). Depreme dayanıklı betonarme ve yığma yapı tasarımı. İzmir: İnşaat Mühendisleri Odası, İzmir Şubesi.
  • Bayülke, N. (2003). Betonarme yapının dolgu duvarı. Türkiye Mühendislik Haberleri, Sayı 426, 4, 85–98. Computers and Structures, Inc. (2018). SAP2000 v15.01 programı. Computers and Structures, Inc., Berkeley, California, ABD.
  • Çakil, B., İnce, O., Osmanlı, Ö. F., Taş, Ö. F., Karaton, M., & Sayın, E. (2025). Betonarme binalarda zemin kat yüksekliğindeki artışın yumuşak kat düzensizliği üzerindeki etkisinin incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 28(4), 1662–1672. https://doi.org/10.17780/ksujes.1612972
  • Doğangün, A. (2007). Betonarme yapıların hesap ve tasarımı. İstanbul: Birsen Yayınevi.
  • Doğangün, A., & Livaoğlu, R. (2002, Eylül). Yumuşak kat düzensizliğinin yapı davranışına etkileri. IV. Mühendislik Mimarlık Sempozyumu, Balıkesir, Bildiriler Kitabı, 479–489.
  • Ersin, U. D. (1997). Küçük titreşim ölçümleri ve dolgu duvarlarının mekanik modele yansıtılması (Yüksek Lisans Tezi). İ.T.Ü., Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
  • Ersoy, U., & Tankut, T. (1992). Hysteretic response of reinforced concrete infilled frames. ASCE Journal of Structural Engineering, 118(8).s
  • Fındık, M. (2024). Sismik ve boyutsal parametrelerin istinat duvarlarının maliyetine etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 28(1), 69–80. https://doi.org/10.19113/sdufenbed.1354036
  • Garip, Z. Ş., & Dibekoğlu, Ş. (2023). Deprem etkisindeki betonarme binalarda dolgu duvarların davranışa etkilerinin incelenmesi. International Journal of Engineering Research and Development, 15(2), 344–360. https://doi.org/10.29137/umagd.1178219
  • Govindan, P., & Santhakumar, A. R. (1986). Ductility of infilled frames. ACI Journal, 567–576.
  • Güney, D. (2012). Van earthquakes (23 October 2011 and 9 November 2011) and performance of masonry and adobe structures. Natural Hazards and Earth System Sciences, 12, 3337–3342. https://doi.org/10.5194/nhess-12-3337-2012
  • Işık, G. (2006). Betonarme binaların zemin katında oluşabilen kısa kolon ve yumuşak kat davranışının incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
  • İrtem, E., Türker, K., & Hasgül, U. (2005). Dolgu duvarlarının betonarme bina davranışına etkisi. İstanbul Teknik Üniversitesi Mühendislik Dergisi, 4(4), İstanbul.
  • Karasu, T. O., Erdem, R. T., Demir, A., & Bağcı, M. (2011). Yumuşak kat düzensizliği bulunan betonarme bir binanın performansının incelenmesi. Celal Bayar Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 13(1), 61–69.
  • Kılıç, İ., Bozdoğan, K. B., Aydın, S., … & Gök, S. G. (2020). Kule tipi yapıların dinamik davranışının belirlenmesi: Kırklareli Hızırbey Camii Minare. Politeknik Dergisi, 23(1), 19–26. https://doi.org/10.2339/politeknik.481857
  • Korkmaz, A., Uçar, T., & İrtem, E. (2005). Yumuşak kat düzensizliğinin ve dolgu duvarların betonarme binaların deprem davranışına etkileri. IMO Teknik Kongre, Antalya.
  • Korkmaz, K. A., & Uçar, T. (2006). Yumuşak kat düzensizliğinin betonarme binaların deprem davranışına etkisi. Uludağ Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 11(2), 65–76. https://izlik.org/JA95LC34RR
  • Korkmaz, K. A., Uçar, T., & Düzgün, M. (2010, Şubat). Yapısal düzensizlikleri olan betonarme yapıların deprem davranışlarının değerlendirilmesi. Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, Bildiriler Kitabı, 123–138. https://izlik.org/JA28SD57NX
  • Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (1999). 12 Kasım 1999 Düzce Depremi Raporu. Ankara: MTA. https://deprem.duzce.edu.tr/sayfa/e7ff/12-kasim-1999-duzce-depremi
  • Negro, P., & Verzeletti, G. (1996). Effect of infills on the global behavior of R/C frames: Energy considerations from pseudodynamic tests. Earthquake Engineering and Structural Dynamics, 25, 753–773. https://doi.org/10.1002/(SICI)1096-9845(199608)25:8<753::AID-EQE578>3.0.CO;2-Q
  • Onat, Ö., & Evci, P. U. (2024). A parametric study in reinforced concrete frames with different infill wall materials. Bulletin of Earthquake Engineering, 22(9), 4447–4476. https://doi.org/10.1007/s10518-024-01936-7
  • Ozturk, M., Arslan, M. H., & Korkmaz, H. H. (2023). Effect on RC buildings of 6 February 2023 Turkey earthquake doublets and new doctrines for seismic design. Engineering Failure Analysis, 153, 107521. https://doi.org/10.1016/j.engfailanal.2023.107521
  • Sandıkçı, T. (2014). Bina türü betonarme bir yapıda yumuşak kat ve burulma düzensizliği ilişkisinin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
  • Sezen, H., Whittaker, A. S., Elwood, K. J., & Mosalam, K. M. (2003). Performance of reinforced concrete buildings during the August 17, 1999 Kocaeli, Turkey earthquake, and seismic design and construction practise in Turkey. Engineering Structures, 25(1), 103–114. https://doi.org/10.1016/S0141-0296(02)00121-9
  • Tezcan, S., Yazıcı, A., Özdemir, Z., & Erkal, A. (2007, Ekim). Zayıf kat-yumuşak kat düzensizliği. Altıncı Ulusal Deprem Mühendisliği Konferansı, İstanbul, Bildiriler Kitabı, 339–349.
  • TS (2000). TS 498: Yapı elemanlarının boyutlandırılmasında alınacak yüklerin hesap değerleri. Ankara: Türk Standardları Enstitüsü.
  • Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018). Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Ankara. Ulutaş, H. (2024). Investigation of the causes of soft-storey and weak-storey formations in low- and mid-rise RC buildings in Türkiye. Buildings, 14(5), 1308. https://doi.org/10.3390/buildings14051308
  • Usta, P., Onat, Ö., & Bozdağ, Ö. (2023). Effect of masonry infill walls on the nonlinear response of reinforced concrete structure: October 30, 2020 İzmir earthquake case. Engineering Failure Analysis, 146, 107081. https://doi.org/10.1016/j.engfailanal.2023.107081
  • Yilmaz, A., & Öncü, M. E. (2025). Deprem etkisi altında yumuşak kat düzensizliğine sahip betonarme binaların hasar görebilirlik analizi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 28(3), 1574–1590. https://doi.org/10.17780/ksujes.1735286

EFFECT OF GROUND FLOOR STIFFNESS AND INFILL WALLS ON SOFT-STORY IRREGULARITIES IN REINFORCED CONCRETE BUILDING

Yıl 2026, Cilt: 29 Sayı: 1, 486 - 498, 03.03.2026

Tülin Çelik , Selim Pul

https://doi.org/10.17780/ksujes.1834432
https://izlik.org/JA86FL25BF

Öz

This study investigates the effects of soft-story irregularities, which are frequently observed in reinforced concrete (RC) buildings and directly affect seismic performance, on structural behavior. A soft story is defined as a significant reduction in inter-story stiffness and typically occurs at ground floors with high ceilings and absent infill walls. In this study, a total of 54 RC frame models, including both shear-wall and wall-less configurations with and without infill walls, were parametrically generated with 3, 6, and 12 stories. Ground floor heights were varied parametrically at 3.0 m, 4.0 m, and 5.0 m. Linear dynamic analyses were performed using SAP2000 (v15.0.1), and the effects of infill wall presence and ground floor height on soft-story formation and story displacements were evaluated under different scenarios.The results indicate that soft-story formation occurs most adversely in buildings with a bare and elevated ground floor. Consequently, maintaining ground floor stiffness and effectively integrating infill walls into the structural system during the design stage is of critical importance for the seismic safety of reinforced concrete structures.

Anahtar Kelimeler

Reinforced concrete structures seismic code soft-story irregularity earthquake-resistant design

Kaynakça

  • AFAD (2023). 2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Hasar Raporu. https://www.afad.gov.tr Altuntop, M. A. (2007). Yumuşak kat düzensizliğine sahip binaların analizi (Yüksek Lisans Tezi). Atılım Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
  • Atar, M., et al. (2024). Investigation of the damage conditions of reinforced concrete buildings and steel structures in Malatya Province following the February 6, 2023 Kahramanmaraş, Turkey earthquake. Deprem Araştırma Dergisi, 6(1), 60–80. https://doi.org/10.46464/tdad.1394039
  • Avcil, F., Işık, E., İzol, R., Büyüksaraç, A., Arkan, E., Arslan, M. H., … & Harirchian, E. (2024). Effects of the February 6, 2023, Kahramanmaraş earthquake on structures in Kahramanmaraş city. Natural Hazards, 120(3), 2953–2991. https://doi.org/10.1007/s11069-023-06314-1
  • Baran, B., Bozdoğan, K. B., & Atabey, İ. İ. (2022). Farklı duvar malzemelerine sahip yığma bir binanın 2007 ve 2018 deprem yönetmeliklerine göre karşılaştırılması. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 10(3), 1066–1075. https://doi.org/10.21923/jesd.989947
  • Bayülke, N. (2001). Depreme dayanıklı betonarme ve yığma yapı tasarımı. İzmir: İnşaat Mühendisleri Odası, İzmir Şubesi.
  • Bayülke, N. (2003). Betonarme yapının dolgu duvarı. Türkiye Mühendislik Haberleri, Sayı 426, 4, 85–98. Computers and Structures, Inc. (2018). SAP2000 v15.01 programı. Computers and Structures, Inc., Berkeley, California, ABD.
  • Çakil, B., İnce, O., Osmanlı, Ö. F., Taş, Ö. F., Karaton, M., & Sayın, E. (2025). Betonarme binalarda zemin kat yüksekliğindeki artışın yumuşak kat düzensizliği üzerindeki etkisinin incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 28(4), 1662–1672. https://doi.org/10.17780/ksujes.1612972
  • Doğangün, A. (2007). Betonarme yapıların hesap ve tasarımı. İstanbul: Birsen Yayınevi.
  • Doğangün, A., & Livaoğlu, R. (2002, Eylül). Yumuşak kat düzensizliğinin yapı davranışına etkileri. IV. Mühendislik Mimarlık Sempozyumu, Balıkesir, Bildiriler Kitabı, 479–489.
  • Ersin, U. D. (1997). Küçük titreşim ölçümleri ve dolgu duvarlarının mekanik modele yansıtılması (Yüksek Lisans Tezi). İ.T.Ü., Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
  • Ersoy, U., & Tankut, T. (1992). Hysteretic response of reinforced concrete infilled frames. ASCE Journal of Structural Engineering, 118(8).s
  • Fındık, M. (2024). Sismik ve boyutsal parametrelerin istinat duvarlarının maliyetine etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 28(1), 69–80. https://doi.org/10.19113/sdufenbed.1354036
  • Garip, Z. Ş., & Dibekoğlu, Ş. (2023). Deprem etkisindeki betonarme binalarda dolgu duvarların davranışa etkilerinin incelenmesi. International Journal of Engineering Research and Development, 15(2), 344–360. https://doi.org/10.29137/umagd.1178219
  • Govindan, P., & Santhakumar, A. R. (1986). Ductility of infilled frames. ACI Journal, 567–576.
  • Güney, D. (2012). Van earthquakes (23 October 2011 and 9 November 2011) and performance of masonry and adobe structures. Natural Hazards and Earth System Sciences, 12, 3337–3342. https://doi.org/10.5194/nhess-12-3337-2012
  • Işık, G. (2006). Betonarme binaların zemin katında oluşabilen kısa kolon ve yumuşak kat davranışının incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
  • İrtem, E., Türker, K., & Hasgül, U. (2005). Dolgu duvarlarının betonarme bina davranışına etkisi. İstanbul Teknik Üniversitesi Mühendislik Dergisi, 4(4), İstanbul.
  • Karasu, T. O., Erdem, R. T., Demir, A., & Bağcı, M. (2011). Yumuşak kat düzensizliği bulunan betonarme bir binanın performansının incelenmesi. Celal Bayar Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 13(1), 61–69.
  • Kılıç, İ., Bozdoğan, K. B., Aydın, S., … & Gök, S. G. (2020). Kule tipi yapıların dinamik davranışının belirlenmesi: Kırklareli Hızırbey Camii Minare. Politeknik Dergisi, 23(1), 19–26. https://doi.org/10.2339/politeknik.481857
  • Korkmaz, A., Uçar, T., & İrtem, E. (2005). Yumuşak kat düzensizliğinin ve dolgu duvarların betonarme binaların deprem davranışına etkileri. IMO Teknik Kongre, Antalya.
  • Korkmaz, K. A., & Uçar, T. (2006). Yumuşak kat düzensizliğinin betonarme binaların deprem davranışına etkisi. Uludağ Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 11(2), 65–76. https://izlik.org/JA95LC34RR
  • Korkmaz, K. A., Uçar, T., & Düzgün, M. (2010, Şubat). Yapısal düzensizlikleri olan betonarme yapıların deprem davranışlarının değerlendirilmesi. Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, Bildiriler Kitabı, 123–138. https://izlik.org/JA28SD57NX
  • Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (1999). 12 Kasım 1999 Düzce Depremi Raporu. Ankara: MTA. https://deprem.duzce.edu.tr/sayfa/e7ff/12-kasim-1999-duzce-depremi
  • Negro, P., & Verzeletti, G. (1996). Effect of infills on the global behavior of R/C frames: Energy considerations from pseudodynamic tests. Earthquake Engineering and Structural Dynamics, 25, 753–773. https://doi.org/10.1002/(SICI)1096-9845(199608)25:8<753::AID-EQE578>3.0.CO;2-Q
  • Onat, Ö., & Evci, P. U. (2024). A parametric study in reinforced concrete frames with different infill wall materials. Bulletin of Earthquake Engineering, 22(9), 4447–4476. https://doi.org/10.1007/s10518-024-01936-7
  • Ozturk, M., Arslan, M. H., & Korkmaz, H. H. (2023). Effect on RC buildings of 6 February 2023 Turkey earthquake doublets and new doctrines for seismic design. Engineering Failure Analysis, 153, 107521. https://doi.org/10.1016/j.engfailanal.2023.107521
  • Sandıkçı, T. (2014). Bina türü betonarme bir yapıda yumuşak kat ve burulma düzensizliği ilişkisinin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
  • Sezen, H., Whittaker, A. S., Elwood, K. J., & Mosalam, K. M. (2003). Performance of reinforced concrete buildings during the August 17, 1999 Kocaeli, Turkey earthquake, and seismic design and construction practise in Turkey. Engineering Structures, 25(1), 103–114. https://doi.org/10.1016/S0141-0296(02)00121-9
  • Tezcan, S., Yazıcı, A., Özdemir, Z., & Erkal, A. (2007, Ekim). Zayıf kat-yumuşak kat düzensizliği. Altıncı Ulusal Deprem Mühendisliği Konferansı, İstanbul, Bildiriler Kitabı, 339–349.
  • TS (2000). TS 498: Yapı elemanlarının boyutlandırılmasında alınacak yüklerin hesap değerleri. Ankara: Türk Standardları Enstitüsü.
  • Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018). Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Ankara. Ulutaş, H. (2024). Investigation of the causes of soft-storey and weak-storey formations in low- and mid-rise RC buildings in Türkiye. Buildings, 14(5), 1308. https://doi.org/10.3390/buildings14051308
  • Usta, P., Onat, Ö., & Bozdağ, Ö. (2023). Effect of masonry infill walls on the nonlinear response of reinforced concrete structure: October 30, 2020 İzmir earthquake case. Engineering Failure Analysis, 146, 107081. https://doi.org/10.1016/j.engfailanal.2023.107081
  • Yilmaz, A., & Öncü, M. E. (2025). Deprem etkisi altında yumuşak kat düzensizliğine sahip betonarme binaların hasar görebilirlik analizi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 28(3), 1574–1590. https://doi.org/10.17780/ksujes.1735286
Toplam 33 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Betonarme Yapılar
Bölüm Araştırma Makalesi
Yazarlar

Tülin Çelik 0000-0001-8638-9579

Selim Pul 0000-0002-7589-2248

Gönderilme Tarihi 2 Aralık 2025
Kabul Tarihi 18 Şubat 2026
Yayımlanma Tarihi 3 Mart 2026
DOI https://doi.org/10.17780/ksujes.1834432
IZ https://izlik.org/JA86FL25BF
Yayımlandığı Sayı Yıl 2026 Cilt: 29 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA Çelik, T., & Pul, S. (2026). BETONARME BİNALARDA ZEMİN KAT RİJİTLİĞİ VE DOLGU DUVARLARIN YUMUŞAK KAT DÜZENSİZLİĞİNE ETKİSİ. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 29(1), 486-498. https://doi.org/10.17780/ksujes.1834432