EVALUATION OF THE AWARENESS, ATTITUDES, BEHAVIORS, AND ATTENTION LEVELS OF 112 EMERGENCY HEALTH SERVICES STATION EMPLOYEES TOWARDS MEDICAL WASTE MANAGEMENT: THE CASE OF VAN PROVINCE

Yusuf Esen; Dilara Öztürk; Ayşe Özgüven

EN TR

EVALUATION OF THE AWARENESS, ATTITUDES, BEHAVIORS, AND ATTENTION LEVELS OF 112 EMERGENCY HEALTH SERVICES STATION EMPLOYEES TOWARDS MEDICAL WASTE MANAGEMENT: THE CASE OF VAN PROVINCE

Öz

This study used a survey-based approach to evaluate personnel's awareness, attitudes, and understanding of medical waste management and practices at 112 Emergency Health Services (EHS) stations in Van province. The population consisted of 446 healthcare professionals working at 48 EHS stations in Van province, and the sample comprised 302 healthcare professionals who voluntarily participated in the survey. A demographic information form and a 5-point Likert-type Medical Waste Attitudes and Behaviors Scale were used to evaluate the awareness, behavioral, cognitive, and attention dimensions of healthcare workers. The scale demonstrated high internal consistency. The awareness dimension's internal consistency coefficient was 0.97, the cognitive sub-dimension's was 0.85, the behavioral sub-dimension's was 0.88, the attention sub-dimension's was 0.80, and the scale's overall internal consistency coefficient was 0.97. The results show that healthcare professionals have a high level of awareness regarding medical waste. However, it was determined that improvements were needed in the behavioral and attention dimensions. The internal audits should be conducted regularly, and in-service training programs should be implemented for all healthcare professionals, not just those responsible for medical waste collection.

Anahtar Kelimeler

112 ACİL SAĞLIK HİZMETLERİ İSTASYONU ÇALIŞANLARININ TIBBİ ATIK YÖNETİMİNE YÖNELİK FARKINDALIK, TUTUM, DAVRANIŞ VE DİKKAT DÜZEYLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: VAN İLİ ÖRNEĞİ

Öz

Bu çalışma, Van ilindeki 112 Acil Sağlık Hizmetleri (ASH) istasyonunda personelin tıbbi atık yönetimi ve uygulamalarına ilişkin farkındalığını, tutumlarını ve anlayışını değerlendirmek için anket tabanlı bir yaklaşım kullanmıştır. Popülasyon, Van ilindeki 48 ASH istasyonunda çalışan 446 sağlık çalışanından oluşurken, örneklem ise ankete gönüllü olarak katılan 302 sağlık çalışanından oluşmuştur. Sağlık çalışanlarının farkındalık, davranışsal, bilişsel ve dikkat boyutlarını değerlendirmek için demografik bilgi formu ve 5 puanlık Likert tipi Tıbbi Atık Tutum ve Davranış Ölçeği kullanılmıştır. Ölçek yüksek düzeyde iç tutarlılık göstermiştir. Farkındalık boyutunun iç tutarlılık katsayısı 0,97, bilişsel alt boyutun 0,85, davranışsal alt boyutun 0,88, dikkat alt boyutunun 0,80 ve ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı 0,97 olarak bulunmuştur. Sonuçlar, sağlık çalışanlarının tıbbi atık konusunda yüksek düzeyde farkındalığa sahip olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, davranışsal ve dikkat boyutlarında iyileştirmelere ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir. Düzenli olarak iç denetimler yapılmalı ve sadece tıbbi atık toplama sorumluluğu olanlar değil, tüm sağlık çalışanları için hizmet içi eğitim programları uygulanmalıdır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu çalışmada, "Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Direktifi" kapsamında uyulması gereken tüm kurallara riayet edildiği ve "Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler" başlığı altında belirtilen hiçbir eylemin gerçekleştirilmediği taahhüt edilmektedir. Araştırmayı yürütmek için Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Yayın Etiği Kurulu'ndan gerekli onay (Karar No: 30.12.2024-27291) alınmıştır. Araştırmanın yürütüldüğü Van İl Sağlık Müdürlüğü'nden de kurumsal izin (14 Şubat 2025 tarihli ve E-50817530-771-268326296 numaralı) alınmıştır.

Teşekkür

Bu çalışma, Dilara Öztürk'ün danışmanlığında ve Ayşe Özgüven'in eş danışmanlığında Yusuf Esen tarafından hazırlanan bir teze (Tez No: 962218) dayanmaktadır. İstatistiksel analizdeki yardımları için Doç. Dr. Zekiye Özkan'a teşekkür ederiz. Ayrıca, Türkiye'deki Van İl Sağlık Müdürlüğü personeline destekleri için minnettarız.

Kaynakça

Abdilahi, S.A., Gideon, P., & Mahamed, A.A. (2025). Medical waste management: knowledge, attitudes, and practices among waste handlers at hargeisa group hospital, somaliland. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-7242521/v1
Akcam, F., Pamukoglu, Y., & Uskun, E. (2023). How COVID-19 pandemic affected medical waste management in Türkiye. Eastern Mediterranean Health Journal, 29(6), 474–481. https://doi.org/10.26719/emhj.23.068
Akkajit, P., Romin, H., & Assawadithalerd, M. (2020). Assessment of knowledge, attitude, and practice in respect of medical waste management among healthcare workers in clinics. Journal of Environmental and Public Health, 2020(1), 8745472. https://doi.org/10.1155/2020/8745472
Akkaya, H. (2025). Haydarpaşa numune eğitim ve araştırma hastanesi çalışanlarında tıbbi atık yönetimi konusunda farkındalık araştırması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul 223s.
Ali, M., Wang, W., Chaudhry, N., & Geng, Y. (2017). Hospital waste management in developing countries: A mini review. Waste Management & Research, 35(6), 581-592. https://doi.org/10.1177/0734242X176913
Aseweh Abor, P., & Bouwer, A. (2008). Medical waste management practices in a Southern African hospital. International Journal of Health Care Quality Assurance, 21(4), 356–364. https://doi.org/10.1108/09526860810880153
Askarian, M., Vakili, M., & Kabir, G. (2004). Results of a hospital waste survey in private hospitals in Fars province, Iran. Waste Management, 24(4), 347–352. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2003.09.008
Baaki, T.K., Wijekoon, C., Idowu, I., & Ganegodage, L. (2025). Understanding knowledge, perception, attitude and behaviour on sustainable healthcare waste management practices in selected National Health Service Trusts in the Northwest of England. Waste Management & Research, 43(11), 1760–1770. https://doi.org/10.1177/0734242X251374491

Bannour, R., Cheikh, A.B., Bhiri, S., Ghali, H., Khefacha, S., Rejeb, M.B., & Laatiri, H.S. (2024). Impact of an educational training about healthcare waste management on practices skills of healthcare workers: a prexperimental study in a tertiary Tunisian hospital. Antimicrobial Resistance & Infection Control, 13(1), 122. https://doi.org/10.1186/s13756-024-01446-w
Baykara Mat, S.T., & Baykal, Ü. (2024). Development of the attitude scale for wasteful behaviors towards nurses and examination of its psychometric properties. Journal of Nursology, 27(4), 331–341. https://doi.org/10.17049/jnursology.1447799
Bdour, A., Altrabsheh, B., Hadadin, N., & Al-Shareif, M. (2007). Assessment of medical wastes management practice: A case study of the northern part of Jordan. Waste Management, 27(6), 746–759. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2006.03.004
Boz, M.K., & Çimen, M. (2021). Sağlık çalışanlarının tıbbi atık yönetimi bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 8(4), 296-303. https://doi.org/10.52880/sagakaderg.901875
Caniato, M., Tudor, T., & Vaccari, M. (2015). International governance structures for health-care waste management: A systematic review of scientific literature. Journal of Environmental Management, 153, 93–107. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2015.01.039
Çelik, S., Peker, İ., Gök-Kısa, A.C., & Büyüközkan, G. (2023). Multi-criteria evaluation of medical waste management process under intuitionistic fuzzy environment: A case study on hospitals in Turkey. Socio-Economic Planning Sciences, 86, 101499. https://doi.org/10.1016/j.seps.2022.101499
Çetin, E., Hussein, A., & Güneş-Durak, S. (2025). Advancing sustainable medical waste management: a case study on waste generation and classification in a university hospital microbiology laboratory. Sustainability, 17(10), 4325. https://doi.org/10.3390/su17104325
Chelly, S., Saffar, S., Mabrouk, R., Ltaif, I., Ammar, A., Ezzi, O., Njah, M., & Mahjoub, M. (2024). Evaluation of a training programme on the management of infectious and sharp healthcare waste in Tunisia. BMJ Open Quality, 13(3), e002793. https://doi.org/10.1136/bmjoq-2024-002793
Çoker, S. (2017). Kocaeli ilindeki kamu hastanelerinde tıbbi atık yönetimi. Uzmanlık Tezi. Kocaeli Üniversitesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Kocaeli 155s.
Conti, A., Viottini, E., Comoretto, R.I., Piovan, C., Martin, B., Albanesi, B., Clari, M., Dimonte, V., & Campagna, S. (2024). The effectiveness of educational interventions in improving waste management knowledge, attitudes, and practices among healthcare workers: a systematic review and meta-analysis. Sustainability, 16(9), 3513. https://doi.org/10.3390/su16093513
Cook, E., Woolridge, A., Stapp, P., Edmondson, S., & Velis, C. A. (2023). Medical and healthcare waste generation, storage, treatment and disposal: a systematic scoping review of risks to occupational and public health. Critical Reviews in Environmental Science and Technology, 53(15), 1452-1477. https://doi.org/10.1080/10643389.2022.2150495
Damtew, Y.T., Desta, B.N., & Sileshi, A. (2021). Environmental health services and professionals level of engagement in different sectors in eastern Ethiopia: A mixed methods study design. Environmental Health Insights, 15, 1-11. https://doi.org/10.1177/1178630220988554
Erarslan, Ö.N. (2023). Amasya ili sağlık kuruluşlarında tıbbi atık yönetimi ve uygulamaları. Yüksek Lisans Tezi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Çevre Mühendisliği Anabilim Dalı, Samsun 123s.
Evliya Felek, B.N., Karadağ Erkoç, S., Özçelik, M., & Yörükoğlu, D. (2025). Impact of waste segregation training on medical and recyclable waste in an operating theater a quasi-experimental study. Scientific Reports, 15(1), 18430. https://doi.org/10.1038/s41598-025-02797-z
Farzadkia, M., Moradi, A., Mohammadi, M.S., & Jorfi, S. (2009). Hospital waste management status in Iran: a case study in the teaching hospitals of Iran University of medical sciences. Waste Management & Research, 27(4), 384-389. https://doi.org/10.1177/0734242X093357
Islam, M.T., Rafi M.A., & Hasan, M.J. (2025). Knowledge, attitude and practice of health care workers on solid medical waste management in two urban hospitals of Bangladesh: a mixed-method study. Journal of Health, Population and Nutrition, 44(1), 34. https://doi.org/10.1186/s41043-025-00748-y
Kollmuss, A., & Agyeman, J. (2002). Mind the Gap: Why do people act environmentally and what are the barriers to pro-environmental behavior? Environmental Education Research, 8(3), 239-260.https://doi.org/10.1080/13504620220145401
Millanzi, W.C., Herman, P.Z., & Mtangi, S.A. (2023). Knowledge, attitude, and perceived practice of sanitary workers on healthcare waste management: A descriptive cross-sectional study in Dodoma region, Tanzania. SAGE Open Medicine, 11, 1-16. https://doi.org/10.1177/20503121231174735
Muluken, A., Haimanot, G., & Mesafint, M. (2014). Healthcare waste management practices among healthcare workers in healthcare facilities of Gondar town, Northwest Ethiopia. Health Science Journal, 7(3), 315-326.
Siimane, T.M., & Nts’ihlele, M.E. (2024). Healthcare waste management knowledge, attitudes and practices of laboratory workers at a regional hospital, Lesotho. African Journal of Laboratory Medicine, 13(1), 1-8. https://doi.org/10.4102/ajlm.v13i1.2485
Şişman Elevli, S. (2018). Tıbbi atık yönetiminde sağlık çalışanlarının rolü: Bir devlet hastanesi örneği. Yüksek Lisans Tezi. Avrasya Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Sağlık Kurumları İşletmeciliği ve Yöneticiliği Anabilim Dalı, Trabzon 106s.
Temel, E. (2021). Aksaray ilinde tıbbi atık yönetiminin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Aksaray Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Çevre Mühendisliği Anabilim Dalı, Aksaray 93s.
Tinni, S. (2019). Katı atık yönetimi ve sorunları: Tıbbi atıklar üzerine hastanelerde yapılan bir uygulama (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Politikası ve İşletmeciliği Anabilim Dalı, Nevşehir 140s.
Tiruneh, Y.A., Modiba, L.M., & Zuma, S.M. (2024). Solid health care waste management practice in Ethiopia, a convergent mixed method study. BMC Health Services Research, 24(1), 985. https://doi.org/10.1186/s12913-024-11444-8
Tural, M. (2024). Bir hastanedeki stajyer öğrencilerin tıbbi atık yönetimi konusundaki bilincinin iş sağlığı ve güvenliği bakımından değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü İş Sağlığı ve Güvenliği Anabilim Dalı, Malatya 81s.
Uçar, Ö., Çelik, S., Demirel, Ü.S., Boynuuzun, L., & Taha, A.N. (2024, Aralık). Sağlık öğrencilerinin tıbbi atık yönetimi bilgi düzeyleri ile tutum ve davranışları arasındaki ilişki. 2. Uluslararası Değişen Dünyada Çeşm-i Cihan Sağlık Kongresi, Bartın.
Ulutaşdemir, N., Şişman, S., & Arman, Ö. (2020). Tıbbi atık yönetiminde sağlık çalışanlarının rolü: bir devlet hastanesi örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11, 170-182. https://doi.org/10.36362/gumus.837064
Uskun, E., Akçam, F.Z., & Öztop, R. (2023). Development of attitude and behavior scale towards medical wastes: A methodological study. Flora the Journal of Infectious Diseases and Clinical Microbiology, 28(2), 238–252. https://doi.org/10.5578/flora.20239923
Uzunlulu, G., Uzunlulu, M., Gencer, A., Özdoğru, F., & Seven, S. (2022). Knowledge on medical waste management among health care personnel: A report from Turkey. Cyprus Journal of Medical Sciences, 7(4), 552-558. https://doi.org/10.4274/cjms.2020.1107
Wang, J., Liu, M., & Wang, D. (2025). Study on the relationship between medical staff’s knowledge, attitudes, and practices regarding medical waste classification and personality traits. Frontiers in Health Services, 5, 1609584. https://doi.org/10.3389/frhs.2025.1609584
Yurt, İ. (2023). Kars Ardahan ilinde tıbbi atık yönetiminin iş sağlığı ve güvenliği yönünden değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kafkas Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü İş Sağlığı ve Güvenliği Anabilim Dalı, Kars 101s.
Zelezny, L.C., Chua, P., & Aldrich, C. (2000). New ways of thinking about environmentalism: Elaborating on gender differences in environmentalism. Journal of Social Issues, 56(3), 443-457. https://doi.org/10.1111/0022-4537.00177

Ayrıntılar

Birincil Dil

İngilizce

Konular

Çevre Kirliliği ve Önlenmesi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Yusuf Esen
0009-0002-8508-855X
Türkiye

Dilara Öztürk ^*
0000-0003-2689-560X
Türkiye

Ayşe Özgüven
0000-0003-1071-2813
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

3 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

2 Şubat 2026

Kabul Tarihi

22 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 29 Sayı: 2

IZ

https://izlik.org/JA88UC38RT

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Esen, Y., Öztürk, D., & Özgüven, A. (2026). EVALUATION OF THE AWARENESS, ATTITUDES, BEHAVIORS, AND ATTENTION LEVELS OF 112 EMERGENCY HEALTH SERVICES STATION EMPLOYEES TOWARDS MEDICAL WASTE MANAGEMENT: THE CASE OF VAN PROVINCE. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 29(2), 975-991. https://izlik.org/JA88UC38RT

AMA

1.Esen Y, Öztürk D, Özgüven A. EVALUATION OF THE AWARENESS, ATTITUDES, BEHAVIORS, AND ATTENTION LEVELS OF 112 EMERGENCY HEALTH SERVICES STATION EMPLOYEES TOWARDS MEDICAL WASTE MANAGEMENT: THE CASE OF VAN PROVINCE. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2026;29(2):975-991. https://izlik.org/JA88UC38RT

Chicago

Esen, Yusuf, Dilara Öztürk, ve Ayşe Özgüven. 2026. “EVALUATION OF THE AWARENESS, ATTITUDES, BEHAVIORS, AND ATTENTION LEVELS OF 112 EMERGENCY HEALTH SERVICES STATION EMPLOYEES TOWARDS MEDICAL WASTE MANAGEMENT: THE CASE OF VAN PROVINCE”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 29 (2): 975-91. https://izlik.org/JA88UC38RT.

EndNote

Esen Y, Öztürk D, Özgüven A (01 Haziran 2026) EVALUATION OF THE AWARENESS, ATTITUDES, BEHAVIORS, AND ATTENTION LEVELS OF 112 EMERGENCY HEALTH SERVICES STATION EMPLOYEES TOWARDS MEDICAL WASTE MANAGEMENT: THE CASE OF VAN PROVINCE. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 29 2 975–991.

IEEE

[1]Y. Esen, D. Öztürk, ve A. Özgüven, “EVALUATION OF THE AWARENESS, ATTITUDES, BEHAVIORS, AND ATTENTION LEVELS OF 112 EMERGENCY HEALTH SERVICES STATION EMPLOYEES TOWARDS MEDICAL WASTE MANAGEMENT: THE CASE OF VAN PROVINCE”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 29, sy 2, ss. 975–991, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA88UC38RT

ISNAD

Esen, Yusuf - Öztürk, Dilara - Özgüven, Ayşe. “EVALUATION OF THE AWARENESS, ATTITUDES, BEHAVIORS, AND ATTENTION LEVELS OF 112 EMERGENCY HEALTH SERVICES STATION EMPLOYEES TOWARDS MEDICAL WASTE MANAGEMENT: THE CASE OF VAN PROVINCE”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 29/2 (01 Haziran 2026): 975-991. https://izlik.org/JA88UC38RT.

JAMA

1.Esen Y, Öztürk D, Özgüven A. EVALUATION OF THE AWARENESS, ATTITUDES, BEHAVIORS, AND ATTENTION LEVELS OF 112 EMERGENCY HEALTH SERVICES STATION EMPLOYEES TOWARDS MEDICAL WASTE MANAGEMENT: THE CASE OF VAN PROVINCE. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2026;29:975–991.

MLA

Esen, Yusuf, vd. “EVALUATION OF THE AWARENESS, ATTITUDES, BEHAVIORS, AND ATTENTION LEVELS OF 112 EMERGENCY HEALTH SERVICES STATION EMPLOYEES TOWARDS MEDICAL WASTE MANAGEMENT: THE CASE OF VAN PROVINCE”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 29, sy 2, Haziran 2026, ss. 975-91, https://izlik.org/JA88UC38RT.

Vancouver

1.Yusuf Esen, Dilara Öztürk, Ayşe Özgüven. EVALUATION OF THE AWARENESS, ATTITUDES, BEHAVIORS, AND ATTENTION LEVELS OF 112 EMERGENCY HEALTH SERVICES STATION EMPLOYEES TOWARDS MEDICAL WASTE MANAGEMENT: THE CASE OF VAN PROVINCE. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi [Internet]. 01 Haziran 2026;29(2):975-91. Erişim adresi: https://izlik.org/JA88UC38RT