TREND ANALİZİ YÖNTEMLERİ KULLANILARAK TÜRKİYE’NİN DOĞU ANADOLU BÖLGESİ’NDEKİ YAĞIŞ VERİLERİNİN ANALİZİ

Rojhat Ergüven; Alp Buğra Aydın

TR EN

TREND ANALİZİ YÖNTEMLERİ KULLANILARAK TÜRKİYE’NİN DOĞU ANADOLU BÖLGESİ’NDEKİ YAĞIŞ VERİLERİNİN ANALİZİ

Öz

Yağış, iklim değişikliğinin en önemli göstergelerinden biridir ve su kaynakları, tarım ve afet risk yönetimi üzerinde doğrudan etkiler yaratmaktadır. Bu çalışma, Türkiye’nin Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki uzun dönemli yağış eğilimlerini Mann–Kendall (MK) testi, Şen’in Yenilikçi Trend Analizi (Şen-ITA) ve Yenilikçi Poligon Trend Analizi (IPTA) yöntemlerini kullanarak incelemektedir. Çalışmada 14 ile ait yaklaşık 60 yıllık aylık toplam yağış verileri analiz edilerek değişimler belirlenmiştir. MK testi yalnızca sınırlı sayıda anlamlı değişim tespit ederken, ITA ve özellikle IPTA yöntemleri daha ayrıntılı eğilim belirlemiştir. Sonuçlar, kış aylarında yağışlarda belirgin bir azalma olduğunu göstermiştir. Bu durum, kar örtüsünde azalma, su kaynakları üzerinde baskı ve kuraklık riskinde artış gibi olası etkilerle ilişkilendirilebilir. Buna karşılık yaz aylarında yağışlarda önemli artışlar gözlenmiş olup, bu durum sel ve erozyon riskinin artabileceğini göstermektedir. IPTA analizi ayrıca aylık ölçekte sık trend geçişlerinin meydana geldiğini ortaya koyarak bölgedeki iklimsel istikrarsızlığı vurgulamıştır. Bununla birlikte ortalama değerlerde artış görülmesine rağmen aşırı değerlerde azalma eğilimi belirlenmiştir. Genel olarak Doğu Anadolu Bölgesi’nin kış kuraklıkları ile yaz taşkınları arasında ikili bir risk yapısı ile karşı karşıya olduğu anlaşılmaktadır. Elde edilen bulgular, bölgesel iklim değerlendirmelerinde IPTA yönteminin önemli bir araç olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

ANALYSIS OF RAINFALL DATA IN THE EASTERN ANATOLIA REGION OF TÜRKIYE USING TREND ANALYSIS METHODS

Öz

Precipitation is one of the most important indicators of climate change and has a direct impact on water resources, agriculture and disaster risk management. This study examines long-term precipitation trends in Turkey’s Eastern Anatolia Region using the Mann–Kendall (MK) test, Şen’s Innovative Trend Analysis (Şen-ITA) and the Innovative Polygon Trend Analysis (IPTA) methods. The study analysed approximately 60 years of monthly precipitation data for 14 provinces to identify changes. Whilst the MK test detected only a limited number of significant changes, the ITA, and particularly the IPTA methods identified more detailed trends. The results indicate a marked decrease in precipitation during the winter months. This points to consequences such as a reduction in snow cover, water scarcity and an increased risk of drought. Conversely, significant increases in precipitation were observed during the summer months, suggesting that the risk of flooding and erosion may rise. The IPTA analysis also highlighted the climatic instability in the region by revealing frequent trend shifts on a monthly scale. Furthermore, whilst an increase in average values was observed, a decreasing trend in extreme values was identified. Overall, it is understood that the Eastern Anatolia Region faces a dual risk structure characterised by winter droughts and summer floods. The findings demonstrate that the IPTA method is an important tool in regional climate assessments.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Acar, E., Kankal, M., Akçay, F. et al. Innovative polygon trend analyses with star graph for rainfall and temperature data in agricultural regions of Turkey. Environ Earth Sci 81, 530 (2022). https://doi.org/10.1007/s12665-022-10646-9
Acar, R. (2024a). Evaluation of Susurluk Basin Flows Using Trend Analysis Methods. Firat University Journal of Experimental and Computational Engineering, 3(1), 65-74. https://doi.org/10.62520/fujece.1421090
Acar, R. (2024b). A comparison of the performance of different innovative trend assessment approaches for air temperature and precipitation data: an application to Elâzığ Province (Türkiye). Journal of Water and Climate Change, 15(3), 1417-1437. https://doi.org/10.2166/wcc.2024.685
Achite, M., Ceribasi, G., Ceyhunlu, A. I., Wałęga, A., & Caloiero, T. (2021). The Innovative Polygon Trend Analysis (IPTA) as a Simple Qualitative Method to Detect Changes in Environment—Example Detecting Trends of the Total Monthly Precipitation in Semiarid Area. Sustainability, 13(22), 12674. https://doi.org/10.3390/su132212674
Ahmed, N., Wang, G., Booij, M.J. et al. Changes in monthly streamflow in the Hindukush–Karakoram–Himalaya Region of Pakistan using innovative polygon trend analysis. Stoch Environ Res Risk Assess 36, 811–830 (2022). https://doi.org/10.1007/s00477-021-02067-0
Alashan, S., Dursun, Ö. F., Yükseler, U. (2020). Yağışların Mevsimsel Değişimlerinin Trend Analizi Yöntemleri ile Araştırılması: Bingol İli Örneği, El-Cezerî Journal of Science and Engineering, Vol. 8, No: 1, pp. 45-59. https://doi.org/10.31202/ecjse.769918
Asikoglu, O.L., Alp, H. & Temel, I. Modified data classification for extreme values in Şen’s innovative trend analysis: A comparative trend study for the Aegean and Eastern Anatolia Regions of Türkiye. Theor Appl Climatol 155, 8415–8434 (2024). https://doi.org/10.1007/s00704-024-05129-9
Ay, M. Trend of minimum monthly precipitation for the East Anatolia region in Turkey. Theor Appl Climatol 148, 603–615 (2022). https://doi.org/10.1007/s00704-022-03947-3

Aydın, M. (2023). Elâzığ İli Yağış Verilerinin Trend Analizi. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 35(1), 159-173. https://doi.org/10.35234/fumbd.1178987
Caloiero, T., Coscarelli, R. and Ferrari, E. 2019. Assessment of Seasonal and Annual Rainfall Trend in Calabria (Southern Italy) with the ITA Method, Journal of Hydroinformatics, Vol. 22, Issue 4, pp. 738-748. doi: 10.2166/hydro.2019.138
Ceribasi, G., Ceyhunlu, A.I. & Ahmed, N. Analysis of temperature data by using innovative polygon trend analysis and trend polygon star concept methods: a case study for Susurluk Basin, Turkey. Acta Geophys. 69, 1949–1961 (2021). https://doi.org/10.1007/s11600-021-00632-3
Chinchorkar, S. S., Vaidya, V. B., Pandey, V., & Damle, K. S. (2013). Nakshatra-wise rainfall variability at Anand in middle Gujarat region. Asian Agri.-History, 17(4), 389-393.
Dabanlı, İ. (2017). Türkiye’de İklim Değişikliğinin Yağış-Sıcaklığı Etkisi ve Kuralık Analizi: Akarçay Örneği, Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü
El-Hagrsy, Rufayda & Gado, Tamer & Rashwan, Ibrahim. (2018). Climate change effects on annual rainfall characteristics in Egypt.
Gupta, N., Chavan, S.R. Assessment of changes in monthly streamflow using innovative polygon trend analysis in the South Indian Rivers. Arab J Geosci 16, 657 (2023). https://doi.org/10.1007/s12517-023-11767-6
Gümüş V. (2006). Fırat Havzası Akımlarının Trend Analizi ile Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Harran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü
Hırca, T., Eryılmaz Türkkan, G. & Niazkar, M. Applications of innovative polygonal trend analyses to precipitation series of Eastern Black Sea Basin, Turkey. Theor Appl Climatol 147, 651–667 (2022). https://doi.org/10.1007/s00704-021-03837-0
Karmeshu, N. (2012). Trend detection in annual temperature & precipitation using the Mann Kendall test–a case study to assess climate change on select states in the northeastern United States.
Kartal, V., Yavuz, V. S., Ariman, S., Kaya, K., Alkanjo, S., & Simsek, O. (2024). Climate change trends in the Southeastern Anatolia region of Türkiye: precipitation and drought. Journal of Water and Climate Change, 15(12), 5893-5919. https://doi.org/10.2166/wcc.2024.503
Konin, N’Da & Alexis, N’go & Soro, Gneneyougo & Goula, Albert. (2022). Impact of rainfall trends on flood in Agnéby watershed. Journal of Water and Land Development. 9-20. 10.24425/jwld.2021.139938.
Koycegiz, C., & Buyukyildiz, M. (2024). Analysis of seasonal rainfall variability with innovative graphical methods of Konya Closed Basin, Türkiye. Physics and Chemistry of the Earth, Parts A/B/C, 136, 103767. https://doi.org/10.1016/j.pce.2024.103767
Koycegiz, C., Buyukyildiz, M. Applications of innovative polygon trend analysis (IPTA) and trend polygon star concept (TPSC) methods for the variability of precipitation in Konya Closed Basin (Turkey). Theor Appl Climatol 155, 2641–2656 (2024). https://doi.org/10.1007/s00704-023-04765-x
Körük, A. E., Kankal, M., Yıldız, M. B., Akçay, F., Şan, M., & Nacar, S. (2023). Trend analysis of precipitation using innovative approaches in northwestern Turkey. Physics and Chemistry of the Earth, Parts A/B/C, 131, 103416. https://doi.org/10.1016/j.pce.2023.103416
Mrad, Dounia & Yassine, Djebbar & Yahia, Hammar. (2018). Analysis of trend rainfall: Case of North-Eastern Algeria. Journal of Water and Land Development. 36. 105-115. 10.2478/jwld-2018-0011.
Nacar, S., Şan, M., Kankal, M., & Okkan, U. (2024). Innovative Polygonal Trend Analysis (IPTA) in detecting the seasonal trend behavior of statistically downscaled precipitation for the Eastern Black Sea Basin of Turkey. Urban Water Journal, 21(4), 406-418. https://doi.org/10.1080/1573062X.2024.2312496
Sen, Z., Şişman, E., & Dabanli, I. (2019). Innovative polygon trend analysis (IPTA) and applications. Journal of Hydrology, 575, 202-210. https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2019.05.028
Şan, M., Akçay, F., Linh, N.T.T. et al. Innovative and polygonal trend analyses applications for rainfall data in Vietnam. Theor Appl Climatol 144, 809–822 (2021). https://doi.org/10.1007/s00704-021-03574-4
Touhedi, H., Kankal, M. & Yıldız, M.B. Trend analysis of maximum rainfall series of standard durations in Turkey with innovative methods. Nat Hazards 119, 1479–1511 (2023). https://doi.org/10.1007/s11069-023-06085-9
Url-1 , date 09.05.2023
Wuebbles, D.J., D.R. Easterling, K. Hayhoe, T. Knutson, R.E. Kopp, J.P. Kossin, K.E. Kunkel, A.N. LeGrande, C. Mears, W.V. Sweet, P.C. Taylor, R.S. Vose, and M.F. Wehner, 2017: Our globally changing climate. In: Climate Science Special Report: Fourth National Climate Assessment, Volume I [Wuebbles, D.J., D.W. Fahey, K.A. Hibbard, D.J. Dokken, B.C. Stewart, and T.K. Maycock (eds.)]. U.S. Global Change Research Program, Washington, DC, USA, pp. 35-72, doi: 10.7930/J08S4N35.
Yenice, A.C., Yaqub, M. Trend analysis of temperature data using innovative polygon trend analysis and modeling by gene expression programming. Environ Monit Assess 194, 543 (2022). https://doi.org/10.1007/s10661-022-10156-y
Yetik, A.K., Arslan, B. & Şen, B. Trends and variability in precipitation across Turkey: a multimethod statistical analysis. Theor Appl Climatol 155, 473–488 (2024). https://doi.org/10.1007/s00704-023-04645-4
Yıldırım A. (2017). Trend Analizi Yöntemleri: Orta Fırat Havzası Uygulaması, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Enerji Enstitüsü
Yue, S., Pilon, P., & Cavadias, G. (2002). Power of the Mann–Kendall and Spearman's rho tests for detecting monotonic trends in hydrological series. Journal of Hydrology, 259(1-4), 254-271.
Yükseler, U. (2019). Küresel İklim Değişikliğinin Akarsuların Akış Potansiyeline Etkisi; Bingol Göynük Çayı Örneği, Yüksek Lisans Tezi, İnönü Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Su Kaynakları Mühendisliği

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Rojhat Ergüven ^*
0000-0003-0250-1565
Türkiye

Alp Buğra Aydın
0000-0001-5267-1429
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

3 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

27 Mart 2026

Kabul Tarihi

3 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 29 Sayı: 3

IZ

https://izlik.org/JA57RB78AF

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Ergüven, R., & Aydın, A. B. (2026). TREND ANALİZİ YÖNTEMLERİ KULLANILARAK TÜRKİYE’NİN DOĞU ANADOLU BÖLGESİ’NDEKİ YAĞIŞ VERİLERİNİN ANALİZİ. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 29(3), 1213-1238. https://izlik.org/JA57RB78AF

AMA

1.Ergüven R, Aydın AB. TREND ANALİZİ YÖNTEMLERİ KULLANILARAK TÜRKİYE’NİN DOĞU ANADOLU BÖLGESİ’NDEKİ YAĞIŞ VERİLERİNİN ANALİZİ. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2026;29(3):1213-1238. https://izlik.org/JA57RB78AF

Chicago

Ergüven, Rojhat, ve Alp Buğra Aydın. 2026. “TREND ANALİZİ YÖNTEMLERİ KULLANILARAK TÜRKİYE’NİN DOĞU ANADOLU BÖLGESİ’NDEKİ YAĞIŞ VERİLERİNİN ANALİZİ”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 29 (3): 1213-38. https://izlik.org/JA57RB78AF.

EndNote

Ergüven R, Aydın AB (01 Eylül 2026) TREND ANALİZİ YÖNTEMLERİ KULLANILARAK TÜRKİYE’NİN DOĞU ANADOLU BÖLGESİ’NDEKİ YAĞIŞ VERİLERİNİN ANALİZİ. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 29 3 1213–1238.

IEEE

[1]R. Ergüven ve A. B. Aydın, “TREND ANALİZİ YÖNTEMLERİ KULLANILARAK TÜRKİYE’NİN DOĞU ANADOLU BÖLGESİ’NDEKİ YAĞIŞ VERİLERİNİN ANALİZİ”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 29, sy 3, ss. 1213–1238, Eyl. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA57RB78AF

ISNAD

Ergüven, Rojhat - Aydın, Alp Buğra. “TREND ANALİZİ YÖNTEMLERİ KULLANILARAK TÜRKİYE’NİN DOĞU ANADOLU BÖLGESİ’NDEKİ YAĞIŞ VERİLERİNİN ANALİZİ”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 29/3 (01 Eylül 2026): 1213-1238. https://izlik.org/JA57RB78AF.

JAMA

1.Ergüven R, Aydın AB. TREND ANALİZİ YÖNTEMLERİ KULLANILARAK TÜRKİYE’NİN DOĞU ANADOLU BÖLGESİ’NDEKİ YAĞIŞ VERİLERİNİN ANALİZİ. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2026;29:1213–1238.

MLA

Ergüven, Rojhat, ve Alp Buğra Aydın. “TREND ANALİZİ YÖNTEMLERİ KULLANILARAK TÜRKİYE’NİN DOĞU ANADOLU BÖLGESİ’NDEKİ YAĞIŞ VERİLERİNİN ANALİZİ”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 29, sy 3, Eylül 2026, ss. 1213-38, https://izlik.org/JA57RB78AF.

Vancouver

1.Rojhat Ergüven, Alp Buğra Aydın. TREND ANALİZİ YÖNTEMLERİ KULLANILARAK TÜRKİYE’NİN DOĞU ANADOLU BÖLGESİ’NDEKİ YAĞIŞ VERİLERİNİN ANALİZİ. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi [Internet]. 01 Eylül 2026;29(3):1213-38. Erişim adresi: https://izlik.org/JA57RB78AF