YÖNETİM ARAÇLARI SEÇİMİNDE SEKTÖR ANALİZİ VE ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME TEKNİKLERİ KULLANIMI: HİBRİT ENTROPİ-TOPSİS METODU İLE SAĞLIK TURİZMİ ARACI İŞLETMELERİNE YÖNELİK BİR UYGULAMA

Serkan Eti; Halil Yorulmaz

doi:10.17780/ksujes.1539509

EN TR

SECTOR ANALYSIS AND USE OF MULTI-CRITERIA DECISION-MAKING TECHNIQUES IN THE SELECTION OF MANAGEMENT TOOLS: AN APPLICATION FOR HEALTH TOURISM INTERMEDIARY BUSINESSES WITH HYBRID ENTROPY-TOPSIS METHOD

Öz

Management tools help companies to improve their performance. It’s not possible for businesses operating in environmental conditions to develop in all directions simultaneously. It’s a critical decision problem to determine which tools should be applied by selecting the priority directions. This research aims to provide a framework for selecting the most appropriate management tools based on Porter's five forces framework-based environmental analysis. Multi-criteria decision-making (MCDM) methods are used in this direction. The entropy method is used to determine the importance weights of Porter's five forces framework, and the TOPSIS method is used to determine the most appropriate management tool. The study has an original approach in that it combines Porter's five forces framework and management tools in the same context. The application was made for health intermediary businesses. In addition to guiding findings for healthcare intermediary businesses, it provides a detailed explanation of the implementation of this algorithm, allowing researchers to reproduce this methodology in other scenarios. The results indicate that the threat posed by the presence of new entrants is the strongest criterion. Agile management, total quality management, digital transformation, and change management tools have high suitability values according to the sector's characteristics.

Anahtar Kelimeler

YÖNETİM ARAÇLARI SEÇİMİNDE SEKTÖR ANALİZİ VE ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME TEKNİKLERİ KULLANIMI: HİBRİT ENTROPİ-TOPSİS METODU İLE SAĞLIK TURİZMİ ARACI İŞLETMELERİNE YÖNELİK BİR UYGULAMA

Öz

Yönetim araçları, temelde işletmelerin performanslarını artırmalarına yardımcı olan araçlardır. Çeşitli çevre koşullarında faaliyet gösteren işletmelerin her yöne aynı anda geliştirilmesi mümkün değildir. İşletmenin gelişiminde, öncelikli yönlerin belirlenerek hangi yönetim araçlarının uygulanması gerektiği yöneticiler için kritik bir karar problemidir. Bu araştırmada, Porter beş güç çerçevesi temelli çevre analizi ile gelişme yönlerinin tespiti ve buna dayanarak en doğru yönetim araçlarının seçimine yönelik bir çerçeve ortaya koyularak, bu karar problemine destek olunması amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda çok kriterli karar verme (ÇKKV) yöntemlerinden Entropi ve TOPSIS kullanılmaktadır. Beş güç çerçevesinin önem ağırlıklarının belirlenmesi için Entropi yöntemi, en uygun yönetim aracının belirlenmesi için TOPSIS yöntemi kullanılmaktadır. Çalışma, beş güç çerçevesini ve modern yönetim araçlarını aynı bağlamda birleştirmesi bakımından güçlü ve özgün bir yaklaşıma sahiptir. Amaca yönelik uygulama, sağlık turizmi sektöründe sağlık aracı işletmelerine yönelik yapılmıştır. Araştırmada, işletmelere yönelik yol gösterici bulguların yanı sıra, bu algoritmanın uygulanmasına ilişkin ayrıntılı bir açıklama sunularak araştırmacıların bu metodolojiyi başka senaryolarda da yeniden üretmesine olanak tanınmaktadır. Sektör analizine yönelik sonuçlar, sektöre yeni girebilecek işletmelerin varlığının oluşturduğu tehdidin en güçlü kriter olduğuna işaret etmektedir. Yönetim aracı tercihine yönelik sonuçlar sırasıyla, çevik yönetim, toplam kalite yönetimi, dijital dönüşüm ve değişim yönetimi araçlarının sektör özelliklerine göre yüksek uygunluk değerine sahip olduğuna işaret etmektedir

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Abbas, J. (2020). Impact of total quality management on corporate sustainability through the mediating effect of knowledge management. Journal of Cleaner Production, 244, 118806. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2019.118806
Alfonso, G. M. J., Jorge, S. M., and Orlando, G. M. J. (2022). Health Tourism: An Economic Alternative For Norte De Santander. Journal of Language and Linguistic Studies, 18(2).
Arslan, D., & Sevim, E. (2022). Multi-Criteria Decision-Making Techniques in Medical Tourism Studies: A Systematic Review. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 13(36), 1305-1317.
Aydın, Ş. N. ve Özbek, A. (2024). Porter’ın beş güç modeli’ne göre jenerik rekabet stratejisi seçimi: AHP, WASPAS ve EDAS yöntemleri ile bir uygulama. International Journal of Engineering Research and Development,16(1),74-92. https://doi.org/10.29137/umagd.1299126
Aydin, G., and Karamehmet, B. (2017). Factors affecting health tourism and international health-care facility choice. International Journal of Pharmaceutical and Healthcare Marketing, 11(1), 16-36. https://doi.org/10.1108/IJPHM-05-2015-0018
Aykın, Ö., Karaman, D., & Aydoğmuş, H. Y. (2024). Evaluation of social media tools in health tourism marketing with multi criteria decision making methods. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 7(1), 183-202.
Bhuiyan, M. A., Dinçer, H., Yüksel, S., Mikhaylov, A., Danish, M. S. S., Pinter, G., ... and Stepanova, D. (2022). Economic indicators and bioenergy supply in developed economies: QROF-DEMATEL and random forest models. Energy Reports, 8, 561-570. https://doi.org/10.1016/j.egyr.2021.11.278
Bican, P. M., and Brem, A. (2020). Digital business model, digital transformation, digital entrepreneurship: Is there a sustainable “digital”?. Sustainability, 12(13), 5239. https://doi.org/10.3390/su12135239

Biswas, P., and Niyogi, J. G. (2024). Analysing the competitiveness of industries using the Analytical Hierarchy Process and Porter’s model: A case of Durgapur city. Upravlenets / The Manager, 15(1), 55–69. https://doi.org/10.29141/2218-5003-2024-15-1-4
Cambalikova, A. (2021). Modern trends in business management in the light of globalization. In SHS Web of Conferences, 92, 02009, EDP Sciences. https://doi.org/10.1051/shsconf/20219202009
Chongthanavanit, P. (2020). Development of marketing communication strategy for branding in the dental tourism industry in Thailand. Ph.D. Thesis, University of the Thai Chamber of Commerce, Thailand.
Dağdeviren, M., Yüksel, İ. (2010). A fuzzy analytic network process (ANP) model for measurement of the sectoral competititon level (SCL). Expert Systems with Applications, 37(2), 1005-1014. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2009.05.074
Dobrovič, J., Kmeco, L., Gallo, P., and Gallo Jr, P. (2019). Implications of the Model EFQM as a strategic management tool in practice: a case of Slovak tourism sector. Journal of Tourism and Services, 10(18), 47-62. https://doi.org/10.29036/jots.v10i18.91
Drinkert, A., and Singh, N. (2017). An investigation of American medical tourists’ posttravel experience. Journal of Hospitality Marketing & Management, 26(3):335-346. https://doi.org/10.1080/19368623.2017.1241199
Eti, S., and Baş, H. (2023). Determining the social exclusion levels of international students from different regions using the MAIRCA and TOPSIS method. Globalisation, Societies and Education, 1-20. https://doi.org/10.1080/14767724.2023.2272168
Gallo, P., Dobrovič, J., Čabinová, V., Pártlová, P., Straková, J., and Mihalčová, B. (2021). Increasing the efficiency of enterprises in tourism sector using innovative management methods and tools. Social Sciences, 10(4), 132. https://doi.org/10.3390/socsci10040132
Gareta, S., Bakama, E. M., Mukwakungu, C. M., and Sukdeo, N. (2020). The use of benchmarking as a management tool for organisational effectiveness in South Africa: A focus on small to medium enterprises. In 2020 IEEE International Conference on Technology Management, Operations and Decisions (ICTMOD) (pp.1-6).IEEE. https://doi.org/10.1109/ICTMOD49425.2020.9380620
Gökalp, Y. (2024). Sağlık turizmi yatırımlarının etkinliğinin artırılmasına yönelik öncelikli stratejilerin küresel bulanık top-dematel yöntemiyle belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 25(1), 1-15.
Guru, S., Sinha, A., & Kautish, P. (2023). Determinants of medical tourism: Application of fuzzy analytical hierarchical process. International Journal of Emerging Markets, 18(11), 4819-4842.
Harika, A., Sunil Kumar, M., Anantha Natarajan, V., and Kallam, S. (2021). Business process reengineering: issues and challenges. In Proceedings of Second International Conference on Smart Energy and Communication: ICSEC 2020 (pp. 363-382). Springer Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-15-6707-0_35
Heidary Dahooie, J., Estiri, M., & Shahinpour, S. (2024). Policy framework for selecting medical tourism destinations: fuzzy-IPA approach. Anatolia, 35(3), 439-456.
Jana, N. (2021). Quality Management as a Tool to Ensure the Competitiveness of Tourism Service Providers. Economics Working Papers, 5(4), 5-59.
Kaçamak, H. ve Uygun, Ö. (2022). Yeşil yönetim modeli önerisi. Sürdürülebilir Çevre Dergisi, 2(2), 12-17.
Klein, L., and Dodds, R. (2018). Blue Flag beach certification: an environmental management tool or tourism promotional tool?. Tourism Recreation Research, 43(1), 39-51. https://doi.org/10.1080/02508281.2017.1356984
Knott, P. J. (2006). A typology of strategy tool applications. Management Decision, 44(8), 1090-1105. https://doi.org/10.1108/00251740610690630
Koseoglu, M. A., Tetteh, I. L., and King, B. (2019). Decision tools: A systematic literature review, co-citation analysis and future research directions. Nankai Business Review International, 10(4), 591-617. https://doi.org/10.1108/NBRI-07-2018-0045
Kostadinova, T., and Katsarova, S. (2019). The importance of the European health tourism for the development of economy of wellbeing. In 4th International Thematic Monograph: Modern Management Tools and Economy of Tourism Sector in Present Era, Belgrade. https://doi.org/10.31410/tmt.2019.527
Köninger, J. K., and Gouthier, M. H. (2024). Successful implementation of customer experience strategy: determinants and results. Journal of Service Management, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/JOSM-10-2023-0431
Lesnikova, P. Schmidtova, J., and Cichocka, I. (2023). Strategy formulation activities with emphasis on strategic management tools and techniques in Slovak companies. Problems and Perspectives in Management, 21(3), 54-68. http://dx.doi.org/10.21511/ppm.21(3).2023.05
Ochuba, N. A., Okafor, E. S., Akinrinola, O., Usman, F. O., and Amoo, O. O. (2024). Strategic partnerships in the satellite and telecommunications sectors: a conceptual review of data analytics-enabled identification and capitalization of synergies. Engineering Science & Technology Journal, 5(3), 716-727. https://doi.org/10.51594/estj.v5i3.867
Olutimehin, D. O., Ofodile, O. C., Ejibe, I., and Oyewole, A. (2024). Developing a strategic partnership model for enhanced performance in emerging markets. International Journal of Management & Entrepreneurship Research, 6(3),806-814. https://doi.org/10.51594/ijmer.v6i3.937
Opricovic, S. and Tzeng, G. H. (2004). Compromise solution by MCDM methods: A comparative analysis of VIKOR and TOPSIS. European Journal of Operational Research, 156(2), 445-455. https://doi.org/10.1016/S0377-2217(03)00020-1
Öğüt, K., Yeşilyurt, S. ve Yurtseven, Ç. (2018). Kazakistan-Türkiye Sağlık Turizmi: Sağlık Sektörlerine Bakış ve Potansiyeller 1, 2 [Health Tourism between Kazakhstan and Turkey: Outlook on Health Sectors and Potentials]. Business and Economics Research Journal, 9(1):57-74. https://doi.org/10.20409/berj.2018.93
Özdemirci, F., Yüksel, S., Dinçer, H., and Eti, S. (2023). An assessment of alternative social banking systems using T-Spherical fuzzy TOP-DEMATEL approach. Decision Analytics Journal, 6, 100184, 2023. https://doi.org/10.1016/j.dajour.2023.100184
Paksoy, T., Gunduz, M. A., and Demir, S. (2023). Overall competitiveness efficiency: A quantitative approach to the five forces model. Computers & Industrial Engineering, 182, 109422. https://doi.org/10.1016/j.cie.2023.109422
Pangarkar, N., and Prabhudesai, R. (2024). Using Porter's Five Forces analysis to drive strategy. Global Business and Organizational Excellence, 43(5), 24-34. https://doi.org/10.1002/joe.22250
Phillips, J., and Klein, J. D. (2023). Change management: from theory to practice. TechTrends, 67(1), 189-197. https://doi.org/10.1007/s11528-022-00775-0
Porter, M. E. (1979). How Competitive forces shape strategy. Harvard Business Review, 2 (March-April).
Porter, M. E. (1980). Competitive Strategy: Techniques for Analyzing Industries and Competitors. New York, NY, USA: The Free Press.
Porter, M. E. (2008). The five competitive forces that shape strategy. Harvard Business Review, 86(1): 25-40.
Rigby, D. K. (2001). Putting tools to the test: senior executives rate 25 top management tools. Strategy & Leadership, 29(3), 4-12. https://doi.org/10.1108/10878570110396086
Rigby, D. K., Bilodeau, B., and Ronan, K. (2023). Management tools & trends 2023, Bain & Company. https://www.bain.com/insights/management-tools-and-trends-2023/ Erişim: 15 Ağustos 2024.
Rudnichenko, Y., Liubokhynets, L., Havlovska, N., Illiashenko, O., and Avanesova, N. (2021). Qualitative justification of strategic management decisions in choosing agile management methodologies. International Journal for Quality Research, 15(1), 209. https://doi.org/10.24874/IJQR15.01-12
Sarantopoulos, I., Katsoni, V., and Geitona, M. (2014). Medical tourism and the role of e-medical tourism intermediaries in Greece. Tourismos, 9(2), 129-145. https://doi.org/10.26215/tourismos.v9i2.412
Sevim, F., and Kurtaran, A. T. (2023). Evaluation of Turkey's Health Tourism Performance with the MOORA Method. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 99-109. https://doi.org/10.36362/gumus.1128042
Sipina, N. (2016). Croatian Public Health Governance Model Improvement. ENTRENOVA-ENTerprise REsearch InNOVAtion, 2(1), 177-184.
Tanrıverdi, G., and Lezki, Ş. (2021). Istanbul Airport (IGA) and quest of best competitive strategy for air cargo carriers in new competition environment: A fuzzy multi-criteria approach. Journal of Air Transport Management, 95, 102088. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2021.102088
Tsekouropoulos, G., Vasileiou, A., Hoxha, H., Dimitriadis, A., and Zervas, I. (2023). Sustainable Approaches to Medical Tourism: Strategies for Central Macedonia/Greece. Sustainability, 16(1), 121. https://doi.org/10.3390/su16010121
Turner, L. (2012). Canada’s turbulent medical tourism industry. Canadian Family Physicians, 58(2), 371-373.
Vaska, S., Massaro, M., Bagarotto, E. M., and Dal Mas, F. (2021). The digital transformation of business model innovation: A structured literature review. Frontiers in Psychology, 11, 539363. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.539363
Wang, C. N., Le, T. Q., Chang, K. H., and Dang, T. T. (2022). Measuring road transport sustainability using MCDM-based entropy objective weighting method. Symmetry,14(5),1033. https://doi.org/10.3390/sym14051033
Yilmaz, V., & Güneren, E. (2023). Determining destination competitiveness in medical tourism: A study based on AHP-QFD framework. Journal of multidisciplinary academic tourism, 8(2), 141-157.
Yorulmaz, H. (2023). Tekstil KOBİ’leri Bağlamında Yeşil İşletme Stratejisi Motivasyonlarının AHP Yöntemiyle Önceliklendirilmesi. Sosyal Mucit Academic Review, 4(4),477-502. https://doi.org/10.54733/smar.1370063
Yorulmaz, H., Baykal, E., and Eti, S. (2023). Effects of teleworking and strategic orientations on resilience in the post-pandemic period. OPUS Journal of Society Research, 20(51), 30-42. https://doi.org/10.26466/opusjsr.1207071
Yüksel, S. and Dinçer, H. (2023). Sustainability analysis of digital transformation and circular industrialization with quantum spherical fuzzy modeling and golden cuts. Applied Soft Computing, 138,110192. https://doi.org/10.1016/j.asoc.2023.110192
Yüksel, S., Eti, S., Dinçer, H., and Gökalp, Y. (2024). Comprehensive risk analysis and decision-making model for hydroelectricity energy investments. Journal of Soft Computing and Decision Analytics, 2(1), 28-38. https://doi.org/10.31181/jscda21202421

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çok Ölçütlü Karar Verme, Endüstri Mühendisliği, Üretim ve Hizmet Sistemleri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Serkan Eti
0000-0002-4791-4091
Türkiye

Halil Yorulmaz ^*
0000-0002-4497-323X
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

3 Mart 2025

Gönderilme Tarihi

27 Ağustos 2024

Kabul Tarihi

20 Aralık 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 28 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.17780/ksujes.1539509

IZ

https://izlik.org/JA46JM54EU

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Eti, S., & Yorulmaz, H. (2025). YÖNETİM ARAÇLARI SEÇİMİNDE SEKTÖR ANALİZİ VE ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME TEKNİKLERİ KULLANIMI: HİBRİT ENTROPİ-TOPSİS METODU İLE SAĞLIK TURİZMİ ARACI İŞLETMELERİNE YÖNELİK BİR UYGULAMA. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 28(1), 230-244. https://doi.org/10.17780/ksujes.1539509

AMA

1.Eti S, Yorulmaz H. YÖNETİM ARAÇLARI SEÇİMİNDE SEKTÖR ANALİZİ VE ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME TEKNİKLERİ KULLANIMI: HİBRİT ENTROPİ-TOPSİS METODU İLE SAĞLIK TURİZMİ ARACI İŞLETMELERİNE YÖNELİK BİR UYGULAMA. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2025;28(1):230-244. doi:10.17780/ksujes.1539509

Chicago

Eti, Serkan, ve Halil Yorulmaz. 2025. “YÖNETİM ARAÇLARI SEÇİMİNDE SEKTÖR ANALİZİ VE ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME TEKNİKLERİ KULLANIMI: HİBRİT ENTROPİ-TOPSİS METODU İLE SAĞLIK TURİZMİ ARACI İŞLETMELERİNE YÖNELİK BİR UYGULAMA”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 28 (1): 230-44. https://doi.org/10.17780/ksujes.1539509.

EndNote

Eti S, Yorulmaz H (01 Mart 2025) YÖNETİM ARAÇLARI SEÇİMİNDE SEKTÖR ANALİZİ VE ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME TEKNİKLERİ KULLANIMI: HİBRİT ENTROPİ-TOPSİS METODU İLE SAĞLIK TURİZMİ ARACI İŞLETMELERİNE YÖNELİK BİR UYGULAMA. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 28 1 230–244.

IEEE

[1]S. Eti ve H. Yorulmaz, “YÖNETİM ARAÇLARI SEÇİMİNDE SEKTÖR ANALİZİ VE ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME TEKNİKLERİ KULLANIMI: HİBRİT ENTROPİ-TOPSİS METODU İLE SAĞLIK TURİZMİ ARACI İŞLETMELERİNE YÖNELİK BİR UYGULAMA”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 28, sy 1, ss. 230–244, Mar. 2025, doi: 10.17780/ksujes.1539509.

ISNAD

Eti, Serkan - Yorulmaz, Halil. “YÖNETİM ARAÇLARI SEÇİMİNDE SEKTÖR ANALİZİ VE ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME TEKNİKLERİ KULLANIMI: HİBRİT ENTROPİ-TOPSİS METODU İLE SAĞLIK TURİZMİ ARACI İŞLETMELERİNE YÖNELİK BİR UYGULAMA”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 28/1 (01 Mart 2025): 230-244. https://doi.org/10.17780/ksujes.1539509.

JAMA

1.Eti S, Yorulmaz H. YÖNETİM ARAÇLARI SEÇİMİNDE SEKTÖR ANALİZİ VE ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME TEKNİKLERİ KULLANIMI: HİBRİT ENTROPİ-TOPSİS METODU İLE SAĞLIK TURİZMİ ARACI İŞLETMELERİNE YÖNELİK BİR UYGULAMA. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2025;28:230–244.

MLA

Eti, Serkan, ve Halil Yorulmaz. “YÖNETİM ARAÇLARI SEÇİMİNDE SEKTÖR ANALİZİ VE ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME TEKNİKLERİ KULLANIMI: HİBRİT ENTROPİ-TOPSİS METODU İLE SAĞLIK TURİZMİ ARACI İŞLETMELERİNE YÖNELİK BİR UYGULAMA”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, c. 28, sy 1, Mart 2025, ss. 230-44, doi:10.17780/ksujes.1539509.

Vancouver

1.Serkan Eti, Halil Yorulmaz. YÖNETİM ARAÇLARI SEÇİMİNDE SEKTÖR ANALİZİ VE ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME TEKNİKLERİ KULLANIMI: HİBRİT ENTROPİ-TOPSİS METODU İLE SAĞLIK TURİZMİ ARACI İŞLETMELERİNE YÖNELİK BİR UYGULAMA. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 01 Mart 2025;28(1):230-44. doi:10.17780/ksujes.1539509