Araştırma Makalesi

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ETKİSİ ALTINDA KIYI BÖLGELERİNDE AYLIK YAĞIŞ REJİMİ DEĞİŞİMİ VE GELECEK YAĞIŞ-AKIŞ TEPKİSİNİN ARAŞTIRILMASI: RİZE VE ANTALYA ÇALIŞMASI

Cilt: 28 Sayı: 2 3 Haziran 2025
PDF İndir
TR EN

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ETKİSİ ALTINDA KIYI BÖLGELERİNDE AYLIK YAĞIŞ REJİMİ DEĞİŞİMİ VE GELECEK YAĞIŞ-AKIŞ TEPKİSİNİN ARAŞTIRILMASI: RİZE VE ANTALYA ÇALIŞMASI

Öz

Bu çalışma, Rize ve Antalya illerindeki aylık yağış rejimi değişimlerini ve gelecekteki yağış-akış tepkisini iklim değişikliği etkisi altında incelemektedir. Tarihsel yağış verileri ile CMIP5 kapsamında RCP8.5 emisyon senaryosu kullanılarak gelecek projeksiyonları değerlendirilmiştir. Çalışmada, Markov Zinciri yöntemiyle yağış rejimi geçiş matrisleri oluşturulmuş ve Çok Değişkenli Uyarlanabilir Regresyon Eğrileri (MARS), Karar Ağaçları Yöntemi (CART) ve Yapay Sinir Ağları (YSA) modelleri kullanılarak akış tahminleri yapılmıştır. Antalya’da tarihsel dönemde Ocak ayında ortalama 148 mm yağış gözlenirken, GFDL projeksiyonuna göre bu değerin 120 mm’ye düşmesi, HadGEM projeksiyonuna göre ise 160 mm’ye çıkması beklenmektedir. Rize’de tarihsel yıllık ortalama yağış 2300 mm olup, gelecek dönemde GFDL modeline göre %5 azalış, HadGEM modeline göre ise %3 artış tahmin edilmiştir. Akış tahminlerinde, Antalya için en başarılı model MARS (R=0.74, RMSE=36.79), Rize için ise CART (R=0.84, RMSE=1.04) olarak belirlenmiştir. Sonuçlar, iklim değişikliğiyle birlikte her iki şehirde de yağış rejimi geçişlerinin keskinleşeceğini, bu durumun Antalya’da tarımsal faaliyetleri, Rize’de ise heyelan ve taşkın risklerini artıracağını göstermektedir. Çalışma, su yönetimi ve afet planlaması açısından kritik bulgular sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Aktürk, G., & Hauser, S. J. (2021). Detection of disaster-prone vernacular heritage sites at district scale: the case of Fındıklı in Rize, Turkey. International Journal of Disaster Risk Reduction, 58, 102238. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2021.102238
  2. Ali, M. H., Biswas, P., Hassan, M. Q., & Islam, M. A. (2025). Clımate Change and Its Impacts on Hydrologıcal Regımes Over the Bengaldelta. Results in Engineering, 103861.
  3. Atalay, I., Efe, R., & Ozturk, M. (2014). Effects of Topography and Climate on the Ecology of Taurus Mountains in the Mediterranean Region of Turkey. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 120, 142-156. https://doi.org/10.1016/J.SBSPRO.2014.02.091.
  4. Babacan, H. T., & Yüksek, Ö. (2024). Investigation of climate change impacts on daily streamflow extremes in Eastern Black Sea Basin, Turkey. Physics and Chemistry of the Earth, Parts A/B/C, 134, 103599. https://doi.org/10.1016/j.pce.2024.103599
  5. Babacan, H. T., Yüksek, Ö., & Saka, F. (2022). Yapay zeka ve sezgisel regresyon yöntemlerinin yağış-akış modellemesi için performans değerlendirmesi: Aksu Deresi için bir uygulama. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 11(3), 744-751. https://doi.org/10.28948/ngumuh.1079616
  6. Bhuyan, M. D. I., Islam, M. M., & Bhuiyan, M. E. K. (2018). A trend analysis of temperature and rainfall to predict climate change for northwestern region of Bangladesh. American Journal of Climate Change, 7(2), 115-134.
  7. Bola, G. B., Tshimanga, R. M., Neal, J., Trigg, M. A., Hawker, L., Lukanda, V. M., & Bates, P. (2022). Understanding flood seasonality and flood regime shift in the Congo River Basin. Hydrological Sciences Journal, 67(10), 1496-1515. https://doi.org/10.1080/02626667.2022.2083966
  8. Breiman, L., Friedman, J., Olshen, R. A., & Stone, C. J. (1984). Classification and regression trees. Routledge. https://doi.org/10.1201/9781315139470

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İnşaat Mühendisliğinde Sayısal Modelleme , Su Kaynakları Mühendisliği

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

3 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

13 Mart 2025

Kabul Tarihi

7 Mayıs 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 1970 Cilt: 28 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Babacan, H. T. (2025). İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ETKİSİ ALTINDA KIYI BÖLGELERİNDE AYLIK YAĞIŞ REJİMİ DEĞİŞİMİ VE GELECEK YAĞIŞ-AKIŞ TEPKİSİNİN ARAŞTIRILMASI: RİZE VE ANTALYA ÇALIŞMASI. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 28(2), 1020-1035. https://doi.org/10.17780/ksujes.1657507

Cited By