TÜRKİYE’DE YOL GÜVENLİĞİ PERFORMANSININ ÇOK KRİTERLİ DEĞERLENDİRİLMESİ: BÜTÜNLEŞİK CENTROIDOUS-RAM YAKLAŞIMI

Tayfun Öztaş

doi:10.17780/ksujes.1747389

TR EN

TÜRKİYE’DE YOL GÜVENLİĞİ PERFORMANSININ ÇOK KRİTERLİ DEĞERLENDİRİLMESİ: BÜTÜNLEŞİK CENTROIDOUS-RAM YAKLAŞIMI

Öz

Yol güvenliği çok sayıda etkene bağlı olup, olası en küçük bir hata dahi ciddi yaralanmalara ve ölümlere neden olabilmektedir. Bu nedenle telafisi mümkün olmayan sonuçlarıyla trafik kazaları hem halk sağlığını hem de ülke ekonomilerini tehdit eden önemli bir sorun hâline gelmiştir. Bu çalışmada, Türkiye’nin 81 ili yol güvenliği açısından Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yaklaşımı kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışma, Türkiye İstatistik Kurumu verilerine dayanmakta olup dört aşamalı bir yöntem izlenmiştir. İlk aşamada Centroidous yöntemiyle kriter ağırlıkları belirlenmiş; en yüksek ağırlık bir milyon nüfusta trafik kaza sayısı kriterine, en düşük ağırlık ise sürücü belgesi olan kişi sayısı kriterine atanmıştır. İkinci aşamada RAM yöntemi ile iller yol güvenlik performansına göre sıralanmış; İstanbul en yüksek, Muğla ise en düşük performans gösteren iller olarak belirlenmiştir. Üçüncü aşamada, sıralama sonuçlarının kriter ağırlıklarındaki değişimlere duyarlılığını incelemek üzere beş farklı senaryo altında analiz yapılmıştır. Son aşamada ise COPRAS, MABAC, TOPSIS ve WASPAS yöntemleriyle karşılaştırmalı analiz yapılmış; önerilen yöntemin geçerliliği %91’in üzerinde korelasyon değerleriyle ile doğrulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ahmadpur, M., & Gokasar, I. (2021). Spatial analysis and evaluation of road traffic safety performance indexes across the provinces of Turkey from 2015 to 2019. International Journal of Injury Control and Safety Promotion, 28(3), 309-324. https://doi.org/10.1080/17457300.2021.1925923
Ahmadpur, M., & Gokasar, I. (2024). Evaluation and comparison of administrative division-level road traffic safety indices of Egypt, England, Turkey, and the United States. Journal of Safety Research, 89, 251-261. https://doi.org/10.1016/j.jsr.2024.04.007
Alrashdi, I., Ali, A. M., Sallam, K. M., & Abdel-Basset, M. (2025). Intelligent decision support framework for assessment of alternative vehicle technologies in transportation system: A sustainable approach toward environmental remedy. Sustainable Futures, 9(June 2025), 100472. https://doi.org/10.1016/j.sftr.2025.100472
Amador, L., & Willis, C. J. (2014). Demonstrating a correlation between the maturity of road safety practices and road safety incidents. Traffic Injury Prevention, 15(6), 591-597. https://doi.org/10.1080/15389588.2013.845753
Arıkan Öztürk, E. (2016). Traffic risk index of cities in Turkey. Pamukkale University Journal of Engineering Sciences, 22(6), 405-412. https://doi.org/10.5505/pajes.2015.93446
Aydın, U. (2024). Türkiye’deki illerin karayolları trafik risk durumunun entegre IDDWS-EDAS yaklaşımıyla değerlendirilmesi. Trafik ve Ulaşım Araştırmaları Dergisi, 7(2), 120-143. https://doi.org/10.38002/tuad.1351802
Azık, D., Solmazer, G., Ersan, Ö., Kaçan, B., Fındık, G., Üzümcüoğlu, Y., Özkan, T., Lajunen, T., Öz, B., Pashkevich, A., Pashkevich, M., Danelli-Mylona, V., Georgogianni, D., Berisha Krasniqi, E., Krasniqi, M., Makris, E., Shubenkova, K., & Xheladini, G. (2021). Road users’ evaluations and perceptions of road infrastructure, trip characteristics, and daily trip experiences across countries. Transportation Research Interdisciplinary Perspectives, 11, 100412. https://doi.org/10.1016/j.trip.2021.100412
Badi, I., Stević, Ž., Radović, D., Ristić, B., Cakić, A., & Sremac, S. (2023). A new methodology for treating problems in the field of traffic safety: case study of Libyan cities. Transport, 38(4), 190-203. https://doi.org/10.3846/transport.2023.20609

Bao, Q., Ruan, D., Shen, Y., Hermans, E., & Janssens, D. (2012). Improved hierarchical fuzzy TOPSIS for road safety performance evaluation. Knowledge-Based Systems, 32, 84-90. https://doi.org/10.1016/j.knosys.2011.08.014
Cetin, V. R., Yilmaz, H. H., & Erkan, V. (2018). The impact of increasing speed limit in Turkey: The case of Ankara-Sivrihisar road section. Case Studies on Transport Policy, 6(1), 72-80. https://doi.org/10.1016/j.cstp.2017.11.004
Chen, F., Li, Y., Feng, Q., Dong, Z., Qian, Y., Yan, Y., Ho, M. S., Ma, Q., Zhang, D., & Jin, Y. (2023). Road safety performance rating through PSI-PRIDIT: A planning tool for designing policies and identifying best practices for EAS countries. Socio-Economic Planning Sciences, 85, 101438. https://doi.org/10.1016/j.seps.2022.101438
Elvik, R. (2024). The development of a road safety policy index and its application in evaluating the effects of road safety policy. Accident Analysis & Prevention, 202, 107612. https://doi.org/10.1016/j.aap.2024.107612
Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM). (2024). Aralık 2024 Trafik İstatistik Bülteni: Ülke Geneli. https://trafik.gov.tr/istatistikler37. Erişim Tarihi: 26.04.2025.
Erdogan, S. (2009). Explorative spatial analysis of traffic accident statistics and road mortality among the provinces of Turkey. Journal of Safety Research, 40(5), 341-351. https://doi.org/10.1016/j.jsr.2009.07.006
Fancello, G., Carta, M., & Fadda, P. (2019). Road intersections ranking for road safety improvement: Comparative analysis of multi-criteria decision making methods. Transport Policy, 80, 188-196. https://doi.org/10.1016/j.tranpol.2018.04.007
Hareru, H. E., Negassa, B., Kassa Abebe, R., Ashenafi, E., Zenebe, G. A., Debela, B. G., Ashuro, Z., & Eshete Soboksa, N. (2022). The epidemiology of road traffic accidents and associated factors among drivers in Dilla Town, Southern Ethiopia. Frontiers in Public Health, 10. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.1007308
Hezam, I. M., Ali, A. M., Sallam, K., Hameed, I. A., Foul, A., & Abdel-Basset, M. (2024). An extension of root assessment method (RAM) under spherical fuzzy framework for optimal selection of electricity production technologies toward sustainability: a case study. International Journal of Energy Research, 2024(1), 7985867. https://doi.org/10.1155/2024/7985867
Hwang, C. L., & Yoon, K. (1981). Multiple Attribute Decision Making: Methods and Applications. Springer Berlin Heidelberg. https://doi.org/10.1007/978-3-642-48318-9
Jafarzadeh Ghoushchi, S., Shaffiee Haghshenas, S., Memarpour Ghiaci, A., Guido, G., & Vitale, A. (2023). Road safety assessment and risks prioritization using an integrated SWARA and MARCOS approach under spherical fuzzy environment. Neural Computing and Applications, 35(6), 4549-4567. https://doi.org/10.1007/s00521-022-07929-4
Kanuganti, S., Agarwala, R., Dutta, B., Bhanegaonkar, P. N., Singh, A. P., & Sarkar, A. K. (2017). Road safety analysis using multi criteria approach: A case study in India. Transportation Research Procedia, 25, 4649-4661. https://doi.org/10.1016/j.trpro.2017.05.299
Komasi, H., Nemati, A., Hashemkhani Zolfani, S., & Mehtari Taheri, H. (2024). Road safety evaluation in inner-city roads and suburban roads based on a novel-hybrid MCDM model. Ain Shams Engineering Journal, 15(8), 102796. https://doi.org/10.1016/j.asej.2024.102796
Komasi, H., Nemati, A., Zolfani, S. H., Williams, N. L., & Šaparauskas, J. (2024). Comparative analysis of economic development indicators among South American countries based on a novel MCDM model. Journal of Competitiveness, 16(3), 97-121. https://doi.org/10.7441/joc.2024.03.05
Martins, M. A., & Garcez, T. V. (2021). A multidimensional and multi-period analysis of safety on roads. Accident Analysis & Prevention, 162, 106401. https://doi.org/10.1016/j.aap.2021.106401
Mohamed, M., Abdelmouty, A. M., Mohamed, K., & Smarandache, F. (2025). SuperHyperSoft-driven evaluation of smart transportation in Centroidous-Moosra: Real-world insights for the UAV era. Neutrosophic Sets and Systems, 78(1), 149-163.
Na, Z., Stević, Ž., Subotić, M., Kumar Das, D., Kou, G., & Moslem, S. (2024). A novel interval rough model for optimizing road network performance and safety. Expert Systems with Applications, 255, 124844. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2024.124844
Özen, M., & Zorlu, F. (2018). Türkiye’de devlet karayollarında kaza oranlarının ve kaza örüntüsünün analizi. Teknik Dergi, 29(5), 8589-8604. https://doi.org/10.18400/tekderg.308318
Pamučar, D., & Ćirović, G. (2015). The selection of transport and handling resources in logistics centers using multi-attributive border approximation area comparison (MABAC). Expert Systems with Applications, 42(6), 3016–3028. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2014.11.057
Sayadinia, S., & Beheshtinia, M. A. (2021). Proposing a new hybrid multi-criteria decision-making approach for road maintenance prioritization. International Journal of Quality & Reliability Management, 38(8), 1661-1679. https://doi.org/10.1108/IJQRM-01-2020-0020
Sotoudeh-Anvari, A. (2023). Root Assessment Method (RAM): A novel multi-criteria decision making method and its applications in sustainability challenges. Journal of Cleaner Production, 423, 138695. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2023.138695
Şimşekoğlu, Ö., Nordfjærn, T., & Rundmo, T. (2012). Traffic risk perception, road safety attitudes, and behaviors among road users: a comparison of Turkey and Norway. Journal of Risk Research, 15(7), 787-800. https://doi.org/10.1080/13669877.2012.657221
Tripathi, P., & Mittal, Y. K. (2024). Risk assessment and ranking methodology for occupational hazards in construction: a case of Indian high-rise projects. Smart and Sustainable Built Environment. https://doi.org/10.1108/SASBE-06-2024-0219
Trivedi, P., & Shah, J. (2022). Identification of road crash severity ranking by integrating the multi-criteria decision-making approach. Journal of Road Safety, 33(2), 33-44. https://doi.org/10.33492/JRS-D-21-00055
Trivedi, P., Shah, J., Čep, R., Abualigah, L., & Kalita, K. (2024). A hybrid best-worst method (BWM)—technique for order of preference by similarity to ıdeal solution (TOPSIS) approach for prioritizing road safety improvements. IEEE Access, 12, 30054-30065. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2024.3368395
Trivedi, P., Shah, J., Esztergár-Kiss, D., & Duleba, S. (2024). Phase-wise injury integrated severity modeling of road accidents: a two-stage hybrid multi-criteria decision-making model. Evolving Systems, 15(4), 1275-1295. https://doi.org/10.1007/s12530-023-09563-4
Trivedi, P., Shah, J., Moslem, S., & Pilla, F. (2023). An application of the hybrid AHP-PROMETHEE approach to evaluate the severity of the factors influencing road accidents. Heliyon, 9(11), e21187. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e21187
Trung, D. D., Dudić, B., Van Duc, D., Hoai Son, N., & Mittelman, A. (2024). Building a ranking system for lecturers based on student evaluations in teaching a specific course: a case study at a university in Vietnam. International Journal of Cognitive Research in Science, Engineering and Education (IJCRSEE), 12(2), 335-350. https://doi.org/10.23947/2334-8496-2024-12-2-335-350
Trung, D. D., Giang, N. T. P., Duc, D. Van, Dua, T. Van, & Thinh, H. X. (2024). The use of SAW, RAM and PIV decision methods in determining the optimal choice of materials for the manufacture of screw gearbox acceleration boxes. International Journal of Mechanical Engineering and Robotics Research, 13(3), 338-347. https://doi.org/10.18178/ijmerr.13.3.338-347
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025a). Karayolu trafik kaza istatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=ulastirma-ve-haberlesme-112&dil=1. Erişim Tarihi: 24.05.2025.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025b). Motorlu kara taşıtları istatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=ulastirma-ve-haberlesme-112&dil=1. Erişim Tarihi: 10.07.2025.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025c). Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2024-53783. Erişim Tarihi: 08.07.2025.
Türkiye Sigorta Birliği (TSB). (2024). Mali tablolar ve istatistikler. https://www.tsb.org.tr/tr/istatistik/motorlu-tasitlar-istatistikleri Erişim Tarihi: 26.04.2025.
Uğur Özçelik, M., Gökçen, H., & Dağdeviren, M. (2013). Ankara şehir içi otobüs kazalarının analizi ve bölge risklerinin belirlenmesi için birçok ölçütlü karar modeli. Journal of Science and Technology of Dumlupınar University, 030, 33-55. https://dergipark.org.tr/en/pub/dpufbed/issue/35927/432947
Ulu, M., Sait Türkan, Y., & Mengüç, K. (2022). Trafik kazalarını etkileyen faktörlerin ağırlıklarının BWM ve SWARA yöntemleri ile belirlenmesi. Akıllı Ulaşım Sistemleri ve Uygulamaları Dergisi, 5(2), 227-238. https://doi.org/10.51513/jitsa.1084833
Üzümcüoğlu, Y., & Özkan, T. (2019). Traffic climate and driver behaviors: Explicit and implicit measures. Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour, 62, 805-818. https://doi.org/10.1016/j.trf.2019.03.016
Vecino-Ortiz, A. I., Bishai, D., Chandran, A., Bhalla, K., Bachani, A. M., Gupta, S., Slyunkina, E., & Hyder, A. A. (2014). Seatbelt wearing rates in middle income countries: A cross-country analysis. Accident Analysis & Prevention, 71, 115-119. https://doi.org/10.1016/j.aap.2014.04.020
Vinogradova-Zinkevič, I. (2024). Centroidous method for determining objective weights. Mathematics, 12(14), 2269. https://doi.org/10.3390/math12142269
Wong, S. C., & Sze, N. N. (2010). Is the effect of quantified road safety targets sustainable? Safety Science, 48(9), 1182-1188. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2009.12.020
Wong, S. C., Sze, N. N., Yip, H. F., Loo, B. P. Y., Hung, W. T., & Lo, H. K. (2006). Association between setting quantified road safety targets and road fatality reduction. Accident Analysis & Prevention, 38(5), 997-1005. https://doi.org/10.1016/j.aap.2006.04.003
World Health Organization (WHO). (2023). Global status report on road safety 2023.
Xie, Z., & Chen, F. (2024). Auditing road safety achievement using MEREC–ARAS–QBKM model: an empirical study for APEC member economies. Scientific Reports, 14(1), 23049. https://doi.org/10.1038/s41598-024-73069-5
Yıldız, M. C., & Karaca, M. (2005). Otomobil sürücülerinin trafik ve yol güvenliği konusundaki görüşlerine sosyolojik bakış. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12. https://dergipark.org.tr/en/pub/dpusbe/issue/4754/65302
Zagorskas, J., & Turskis, Z. (2020). Location preferences of new pedestrian bridges based on multi-criteria decision-making and GIS-based estimation. The Baltic Journal of Road and Bridge Engineering, 15(2), 158-181. https://doi.org/10.7250/bjrbe.2020-15.478
Zavadskas, E. K., Kaklauskas, A., & Šarka, V. (1994). The new method of multicriteria complex proportional assessment of projects. Technological and Economic Development of Economy, 1, 131–139.
Zavadskas, E. K., Turskis, Z., & Antucheviciene, J. (2012). Optimization of Weighted Aggregated Sum Product Assessment. Electronics and Electrical Engineering, 122(6), 3–6. https://doi.org/10.5755/j01.eee.122.6.1810
Zhou, Z., Zhang, Y., Zhang, Y., Hou, B., Mei, Y., Wu, P., Chen, Y., Zhou, W., Wu, H., & Chen, F. (2024). Advanced CRITIC–GRA–GMM model with multiple restart simulation for assuaging decision uncertainty: An application to transport safety engineering for OECD members. Advanced Engineering Informatics, 60, 102373. https://doi.org/10.1016/j.aei.2024.102373
Zu, J., Peng, Z., & Chen, F. (2022). Overseeing road safety progress using CV-PROMETHEE Ⅱ-JSS: A case study in the EU context. Expert Systems with Applications, 195, 116623. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2022.116623

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çok Ölçütlü Karar Verme

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Tayfun Öztaş ^*
0000-0001-8224-5092
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

3 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

21 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

17 Eylül 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 1970 Cilt: 28 Sayı: 4

DOI

https://doi.org/10.17780/ksujes.1747389

IZ

https://izlik.org/JA49GR55HY

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Öztaş, T. (2025). TÜRKİYE’DE YOL GÜVENLİĞİ PERFORMANSININ ÇOK KRİTERLİ DEĞERLENDİRİLMESİ: BÜTÜNLEŞİK CENTROIDOUS-RAM YAKLAŞIMI. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 28(4), 1928-1948. https://doi.org/10.17780/ksujes.1747389

Cited By

Bütünleşik Centroidous-RAWEC Yaklaşımı ile Üst-Orta Gelir Grubu Avrupa Ülkelerinin Dijital Gelişme Performanslarının Analizi

Pamukkale Journal of Eurasian Socioeconomic Studies

https://doi.org/10.34232/pjess.1831703

TÜRKİYE’DE YOL GÜVENLİĞİ PERFORMANSININ ÇOK KRİTERLİ DEĞERLENDİRİLMESİ: BÜTÜNLEŞİK CENTROIDOUS-RAM YAKLAŞIMI

TÜRKİYE’DE YOL GÜVENLİĞİ PERFORMANSININ ÇOK KRİTERLİ DEĞERLENDİRİLMESİ: BÜTÜNLEŞİK CENTROIDOUS-RAM YAKLAŞIMI

Öz

Anahtar Kelimeler

MULTI-CRITERIA EVALUATION OF ROAD SAFETY PERFORMANCE IN TÜRKİYE: AN INTEGRATED CENTROIDOUS-RAM APPROACH

Abstract

Keywords

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

Bütünleşik Centroidous-RAWEC Yaklaşımı ile Üst-Orta Gelir Grubu Avrupa Ülkelerinin Dijital Gelişme Performanslarının Analizi