Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

BİNA STOKUNUN ÖN DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİYLE SİSMİK GÜVENLİĞİNİN İNCELENMESİ: ÇINARCIK ÖRNEĞİ

Yıl 2026, Cilt: 29 Sayı: 1, 171 - 186, 03.03.2026

Sezer Aynur , Hilal Meydanlı Atalay

https://doi.org/10.17780/ksujes.1784061
https://izlik.org/JA66LG49RA

Öz

1999 Gölcük, 2003 Bingöl, 2011 Van, 2020 Elazığ, 2020 İzmir ve 2023 Kahramanmaraş depremleri, standart altı betonarme binaların yetersizliklerini gözler önüne sermiştir. Bu depremler sonrasında yapılan saha çalışmalarında, düşey elemanların süreksizliği, planda ve çerçevede düzensizlikler, yumuşak kat ve kısa kolon gibi yapısal özelliklerin binanın deprem performansını doğrudan etkilediği belirlenmiştir. Benzer yıkımların önlenebilmesi için mevcut bina stokunun deprem güvenliğinin belirlenmesi önceliklidir. Literatürde, büyük ölçekli bina stoklarının hızlı ön değerlendirilmesine yönelik çok sayıda yöntem bulunmaktadır. Bu çalışmada, ülkemiz yapı karakteristiğine uygun P25 Puanlama Yöntemi, Kolon-Duvar İndeks Yöntemi, Geliştirilmiş Discriminant Analiz Yöntemi ve riskli yapıların tespiti için yayınlanan yönetmelikte yer verilen EK-A Yöntemi incelenmiştir. Çalışma kapsamında, 1999 Gölcük Depremine maruz kalmış beş-altı katlı ve farklı hasar derecelerine sahip 54 betonarme binanın performans puanları bu yöntemlerle belirlenmiş ve gerçek hasar dereceleriyle karşılaştırılmıştır. Böylece yöntemlerin güvenilirliği ve pratikteki etkinlikleri, performans puanlarının gerçek hasar sınıflarıyla uyumu esas alınarak karşılaştırmalı olarak gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Betonarme bina hızlı görsel tarama ön değerlendirme deprem güvenliği

Kaynakça

  • Albayrak, U., Canbaz, M., & Albayrak, G. (2015). A rapid seismic risk assessment method for existing building stock in urban areas. Procedia Engineering, 118, 1242–1249. https://doi.org/10.1016/j.proeng.2015.08.476
  • Aung, M. M. M., & Aye, M. N. (2021). Seismic safety assessment of existing low-rise RC buildings with rapid visual screenings and preliminary evaluation methods. ASEAN Journal on Science and Technology for Development, 38(1), Article 6. https://doi.org/10.29037/ajstd.649
  • Aydoğdu, H. H., Maeda, M., & İlki, A. (2025). Importance and effectiveness of structural parameters in rapid seismic safety assessment of existing buildings. Structures, 82, 110428. https://doi.org/10.1016/j.istruc.2025.110428
  • Çınarcık Municipality. (2009). 1/1000 scaled implementation zoning plan (March-2009). Yalova.
  • Demir, A., Özyüksel Çiftçioğlu, A., Sınır, B. G., Başarı, E., Doğan, E., Nohutcu, H., Bozkurt, M. B., Erdem, R. T., & Altıok, T. Y. (2020). İzmir (Seferihisar-Sisam) depreminin sismik karakteristiği ve meydana gelen yapısal hasarların incelenmesi (Teknik Rapor, MCBU Civil Engineering Reports, MCBUCIVILENG.R-2020.2). Manisa Celal Bayar Üniversitesi.
  • Doğan, T. P., Kızılkula, T., Mohammadi, M., Erkan, İ. H., Tekeli Kabaş, H., & Arslan, M. H. (2021). A comparative study on the rapid seismic evaluation methods of reinforced concrete buildings. International Journal of Disaster Risk Reduction, 56, 102143. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2021.102143
  • Doğangün, A. (2004). Performance of reinforced concrete buildings during the May 1, 2003 Bingöl earthquake in Turkey. Engineering Structures, 26(6), 841–856. https://doi.org/10.1016/j.engstruct.2004.01.003
  • Ergün, A., & Yurtcu, Ş. (2016). Yığma ve betonarme yapılarda deprem sonrası oluşan hasarların teknik analizi. Yapı Teknolojileri Elektronik Dergisi, 3(1), 65–76.
  • Erşahan, Ö. A., Köse, M. M., & Avğın, S. (2020). P25 metodu ile Kahramanmaraş yapı stoğunun incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 23(1), 9–21. https://doi.org/10.17780/ksujes.621333
  • Federal Emergency Management Agency. (2015). Rapid visual screening of buildings for potential seismic hazards: A handbook (3rd ed.; FEMA P-154). Washington, D.C., USA.
  • Gülkan, P., & Sözen, M. A. (1999). Procedure for determining seismic vulnerability of building structures. ACI Structural Journal, 96(3), 336–342.
  • Gülay, F. G., Kaptan, K., Bal, İ. E., & Tezcan, S. S. (2011). P25 scoring method for the collapse vulnerability assessment of R/C buildings. Procedia Engineering, 14, 1219–1228. https://doi.org/10.1016/j.proeng.2011.07.153
  • Gülay, F. G., Tezcan, S. S., Bal, İ. E., & Sevinç, S. (2008). Binaların deprem güvenliği konusunda geliştirilen P25 puanlama yönteminin kalibrasyonu ve pilot bölge uygulaması (Proje Raporu, TÜBİTAK, UCID-106M278).
  • Harirchian, E., Aghakouchaki Hosseini, S. E., Jadhav, K., Kumari, V., Rasulzade, S., Işık, E., Wasif, M., & Lahmer, T. (2021). A review on application of soft computing techniques for the rapid visual safety evaluation and damage classification of existing buildings. Journal of Building Engineering, 43, 102536. https://doi.org/10.1016/j.jobe.2021.102536
  • Hassan, A. F., & Sozen, M. A. (1997). Seismic vulnerability assessment of low-rise buildings in regions with infrequent earthquakes. ACI Structural Journal, 94(1), 31–39. https://doi.org/10.14359/458
  • Ilki, A., Comert, M., Demir, C., Orakcal, K., Ulugtekin, D., Tapan, M., & Kumbasar, N. (2014). Performance based rapid seismic assessment method for reinforced concrete frame buildings (PERA). Advances in Structural Engineering, 17(3), 439–459. https://doi.org/10.1260/1369-4332.17.3.439
  • Japan Building Disaster Prevention Association. (1990). Standard for seismic evaluation of existing reinforced concrete buildings (JBDPA-1990). Tokyo, Japan.
  • Kaplan, O., Güney, Y., Topçu, A., & Özçelikoş, Y. (2018). A rapid seismic safety assessment method for mid-rise reinforced concrete buildings. Bulletin of Earthquake Engineering, 16(2), 889–915. https://doi.org/10.1007/s10518-017-0229-0
  • Karaşin, A. H., & Karaesmen, E. (2005, March). Bingöl depreminde meydana gelen yapısal hasarların irdelenmesi. Kocaeli Deprem Sempozyumu, Kocaeli, Türkiye.
  • Kaya, Y. E., & Binici, B. (2025). Data-driven estimation of maximum interstory drift ratio of reinforced concrete frame buildings with deep learning models. Journal of Building Engineering, 112, 113670. https://doi.org/10.1016/j.jobe.2025.113670
  • Ozhendekci, N., & Ozhendekci, D. (2012). Rapid seismic vulnerability assessment of low- to mid-rise reinforced concrete buildings using Bingöl's regional data. Earthquake Spectra, 28(3), 1165–1187. https://doi.org/10.1193/1.4000065
  • Oyguç, R. A. (2022). 24 Ocak 2020 Elazığ depreminde hasar gören yapıların sismik davranışlarının incelenmesi. Bitlis Eren Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 11(1), 140–155. https://doi.org/10.17798/bitlisfen.1000615
  • Özden, Ş., Akpınar, E., & Atalay, H. M. (2011, December). “23 Ekim 2011 Tarihli Van Depremi”nde gözlenen yapı hasarları / Reconnaissance Report – Van Earthquake of October 2011. Kocaeli Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü.
  • Rainer, J. H., Allen, D. E., & Jablonski, A. M. (1993). Manual for screening of buildings for seismic investigation (UCID-NRCC 36943). Institute for Research in Construction, National Research Council of Canada.
  • Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar (RYTEİE-2019), 6306 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği. (2019, 16 Şubat). Resmi Gazete (Sayı: 30688).
  • Sezen, H., Whittaker, A., Elwood, K. J., & Mosalam, K. M. (2003). Performance of reinforced concrete buildings during the August 17, 1999 Kocaeli, Turkey earthquake, and seismic design and construction practice in Turkey. Engineering Structures, 25(1), 103–114. https://doi.org/10.1016/S0141-0296(02)00121-9
  • Shiga, T., Shibata, A., & Takahashi, T. (1968). Earthquake damage and wall index of reinforced concrete buildings. Proceedings of the Tohoku District Symposium, Architectural Institute of Japan, 6(3), 2467–2472.
  • Sertçelik, F., Opan, M., Ulutaş, E., Irmak, T. S., Tunç, B., Akpınar, E., Meydanlı Atalay, H., Engin, S., Temiz, T., Öztürk, O., Sinir, H., Behçet, Ö. F., Çalışkur, A. B., & Özberk, Ö. F. (2023). Şubat 2023 Kahramanmaraş (Pazarcık Mw 7.7 ve Elbistan Mw 7.6) depremleri saha inceleme raporu. Kocaeli Üniversitesi Vakfı Yayınları. ISBN: 978-605-71873-3-8
  • Sucuoğlu, H., & Yazgan, U. (2003). Simple survey procedures for seismic risk assessment in urban building stocks. In S. T. Wasti & G. Özcebe (Eds.), Seismic Assessment and Rehabilitation of Existing Buildings (pp. 97–118). Springer.
  • Sucuoğlu, H., Yazgan, U., & Yakut, A. (2007). A screening procedure for seismic risk assessment in urban building stocks. Earthquake Spectra, 23(2), 441–458. https://doi.org/10.1193/1.2720931
  • Temür, R. (2006). Hızlı durum tespit (DURTES) yöntemi ve bilgisayar programının geliştirilmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
  • Yakut, A. (2004, August 1–6). Preliminary seismic assessment procedure for reinforced concrete buildings in Turkey. Proceedings of the 13th World Conference on Earthquake Engineering (13WCEE), Vancouver, BC, Canada.
  • Yücemen, M. S., & Özcebe, G. (2003, Ekim 21–23). Estimation of potential earthquake damage to reinforced concrete buildings by the discriminant analysis method. Structural Mechanics Seminar, Eskişehir, Türkiye.

SEISMIC SAFETY ASSESSMENT OF THE BUILDING STOCK USING PRELIMINARY EVALUATION METHODS: A CASE STUDY OF ÇINARCIK

Yıl 2026, Cilt: 29 Sayı: 1, 171 - 186, 03.03.2026

Sezer Aynur , Hilal Meydanlı Atalay

https://doi.org/10.17780/ksujes.1784061
https://izlik.org/JA66LG49RA

Öz

The 1999 Gölcük, 2003 Bingöl, 2011 Van, 2020 Elazığ, 2020 Izmir, and 2023 Kahramanmaraş earthquakes have revealed the deficiencies of substandard reinforced concrete buildings. Field studies conducted after these earthquakes determined that structural characteristics such as discontinuity of vertical members, plan and frame irregularities, soft stories, and short columns directly affect a building's seismic performance. Determining the seismic safety of the existing building stock is a priority to prevent similar destruction. The literature contains numerous methods for the rapid preliminary assessment of large-scale building stocks. In this study, the P25 Scoring Method, the Column–Wall Index Method, the Enhanced Discriminant Analysis Method, and the Annex A Method included in the regulation for the identification of risky structures, which were developed or adapted in accordance with the characteristics of the Turkish building stock, were examined. Within the scope of the study, the performance scores of 54 reinforced concrete buildings with five to six stories and different damage levels that were subjected to the 1999 Gölcük Earthquake were determined using these methods and compared with the actual damage levels. In this way, the reliability and practical effectiveness of the methods were comparatively demonstrated based on the compatibility of the performance scores with the actual damage levels.

Anahtar Kelimeler

RC building Rapid visual screening Preliminary evaluation Seismic safety

Kaynakça

  • Albayrak, U., Canbaz, M., & Albayrak, G. (2015). A rapid seismic risk assessment method for existing building stock in urban areas. Procedia Engineering, 118, 1242–1249. https://doi.org/10.1016/j.proeng.2015.08.476
  • Aung, M. M. M., & Aye, M. N. (2021). Seismic safety assessment of existing low-rise RC buildings with rapid visual screenings and preliminary evaluation methods. ASEAN Journal on Science and Technology for Development, 38(1), Article 6. https://doi.org/10.29037/ajstd.649
  • Aydoğdu, H. H., Maeda, M., & İlki, A. (2025). Importance and effectiveness of structural parameters in rapid seismic safety assessment of existing buildings. Structures, 82, 110428. https://doi.org/10.1016/j.istruc.2025.110428
  • Çınarcık Municipality. (2009). 1/1000 scaled implementation zoning plan (March-2009). Yalova.
  • Demir, A., Özyüksel Çiftçioğlu, A., Sınır, B. G., Başarı, E., Doğan, E., Nohutcu, H., Bozkurt, M. B., Erdem, R. T., & Altıok, T. Y. (2020). İzmir (Seferihisar-Sisam) depreminin sismik karakteristiği ve meydana gelen yapısal hasarların incelenmesi (Teknik Rapor, MCBU Civil Engineering Reports, MCBUCIVILENG.R-2020.2). Manisa Celal Bayar Üniversitesi.
  • Doğan, T. P., Kızılkula, T., Mohammadi, M., Erkan, İ. H., Tekeli Kabaş, H., & Arslan, M. H. (2021). A comparative study on the rapid seismic evaluation methods of reinforced concrete buildings. International Journal of Disaster Risk Reduction, 56, 102143. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2021.102143
  • Doğangün, A. (2004). Performance of reinforced concrete buildings during the May 1, 2003 Bingöl earthquake in Turkey. Engineering Structures, 26(6), 841–856. https://doi.org/10.1016/j.engstruct.2004.01.003
  • Ergün, A., & Yurtcu, Ş. (2016). Yığma ve betonarme yapılarda deprem sonrası oluşan hasarların teknik analizi. Yapı Teknolojileri Elektronik Dergisi, 3(1), 65–76.
  • Erşahan, Ö. A., Köse, M. M., & Avğın, S. (2020). P25 metodu ile Kahramanmaraş yapı stoğunun incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 23(1), 9–21. https://doi.org/10.17780/ksujes.621333
  • Federal Emergency Management Agency. (2015). Rapid visual screening of buildings for potential seismic hazards: A handbook (3rd ed.; FEMA P-154). Washington, D.C., USA.
  • Gülkan, P., & Sözen, M. A. (1999). Procedure for determining seismic vulnerability of building structures. ACI Structural Journal, 96(3), 336–342.
  • Gülay, F. G., Kaptan, K., Bal, İ. E., & Tezcan, S. S. (2011). P25 scoring method for the collapse vulnerability assessment of R/C buildings. Procedia Engineering, 14, 1219–1228. https://doi.org/10.1016/j.proeng.2011.07.153
  • Gülay, F. G., Tezcan, S. S., Bal, İ. E., & Sevinç, S. (2008). Binaların deprem güvenliği konusunda geliştirilen P25 puanlama yönteminin kalibrasyonu ve pilot bölge uygulaması (Proje Raporu, TÜBİTAK, UCID-106M278).
  • Harirchian, E., Aghakouchaki Hosseini, S. E., Jadhav, K., Kumari, V., Rasulzade, S., Işık, E., Wasif, M., & Lahmer, T. (2021). A review on application of soft computing techniques for the rapid visual safety evaluation and damage classification of existing buildings. Journal of Building Engineering, 43, 102536. https://doi.org/10.1016/j.jobe.2021.102536
  • Hassan, A. F., & Sozen, M. A. (1997). Seismic vulnerability assessment of low-rise buildings in regions with infrequent earthquakes. ACI Structural Journal, 94(1), 31–39. https://doi.org/10.14359/458
  • Ilki, A., Comert, M., Demir, C., Orakcal, K., Ulugtekin, D., Tapan, M., & Kumbasar, N. (2014). Performance based rapid seismic assessment method for reinforced concrete frame buildings (PERA). Advances in Structural Engineering, 17(3), 439–459. https://doi.org/10.1260/1369-4332.17.3.439
  • Japan Building Disaster Prevention Association. (1990). Standard for seismic evaluation of existing reinforced concrete buildings (JBDPA-1990). Tokyo, Japan.
  • Kaplan, O., Güney, Y., Topçu, A., & Özçelikoş, Y. (2018). A rapid seismic safety assessment method for mid-rise reinforced concrete buildings. Bulletin of Earthquake Engineering, 16(2), 889–915. https://doi.org/10.1007/s10518-017-0229-0
  • Karaşin, A. H., & Karaesmen, E. (2005, March). Bingöl depreminde meydana gelen yapısal hasarların irdelenmesi. Kocaeli Deprem Sempozyumu, Kocaeli, Türkiye.
  • Kaya, Y. E., & Binici, B. (2025). Data-driven estimation of maximum interstory drift ratio of reinforced concrete frame buildings with deep learning models. Journal of Building Engineering, 112, 113670. https://doi.org/10.1016/j.jobe.2025.113670
  • Ozhendekci, N., & Ozhendekci, D. (2012). Rapid seismic vulnerability assessment of low- to mid-rise reinforced concrete buildings using Bingöl's regional data. Earthquake Spectra, 28(3), 1165–1187. https://doi.org/10.1193/1.4000065
  • Oyguç, R. A. (2022). 24 Ocak 2020 Elazığ depreminde hasar gören yapıların sismik davranışlarının incelenmesi. Bitlis Eren Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 11(1), 140–155. https://doi.org/10.17798/bitlisfen.1000615
  • Özden, Ş., Akpınar, E., & Atalay, H. M. (2011, December). “23 Ekim 2011 Tarihli Van Depremi”nde gözlenen yapı hasarları / Reconnaissance Report – Van Earthquake of October 2011. Kocaeli Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü.
  • Rainer, J. H., Allen, D. E., & Jablonski, A. M. (1993). Manual for screening of buildings for seismic investigation (UCID-NRCC 36943). Institute for Research in Construction, National Research Council of Canada.
  • Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar (RYTEİE-2019), 6306 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği. (2019, 16 Şubat). Resmi Gazete (Sayı: 30688).
  • Sezen, H., Whittaker, A., Elwood, K. J., & Mosalam, K. M. (2003). Performance of reinforced concrete buildings during the August 17, 1999 Kocaeli, Turkey earthquake, and seismic design and construction practice in Turkey. Engineering Structures, 25(1), 103–114. https://doi.org/10.1016/S0141-0296(02)00121-9
  • Shiga, T., Shibata, A., & Takahashi, T. (1968). Earthquake damage and wall index of reinforced concrete buildings. Proceedings of the Tohoku District Symposium, Architectural Institute of Japan, 6(3), 2467–2472.
  • Sertçelik, F., Opan, M., Ulutaş, E., Irmak, T. S., Tunç, B., Akpınar, E., Meydanlı Atalay, H., Engin, S., Temiz, T., Öztürk, O., Sinir, H., Behçet, Ö. F., Çalışkur, A. B., & Özberk, Ö. F. (2023). Şubat 2023 Kahramanmaraş (Pazarcık Mw 7.7 ve Elbistan Mw 7.6) depremleri saha inceleme raporu. Kocaeli Üniversitesi Vakfı Yayınları. ISBN: 978-605-71873-3-8
  • Sucuoğlu, H., & Yazgan, U. (2003). Simple survey procedures for seismic risk assessment in urban building stocks. In S. T. Wasti & G. Özcebe (Eds.), Seismic Assessment and Rehabilitation of Existing Buildings (pp. 97–118). Springer.
  • Sucuoğlu, H., Yazgan, U., & Yakut, A. (2007). A screening procedure for seismic risk assessment in urban building stocks. Earthquake Spectra, 23(2), 441–458. https://doi.org/10.1193/1.2720931
  • Temür, R. (2006). Hızlı durum tespit (DURTES) yöntemi ve bilgisayar programının geliştirilmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
  • Yakut, A. (2004, August 1–6). Preliminary seismic assessment procedure for reinforced concrete buildings in Turkey. Proceedings of the 13th World Conference on Earthquake Engineering (13WCEE), Vancouver, BC, Canada.
  • Yücemen, M. S., & Özcebe, G. (2003, Ekim 21–23). Estimation of potential earthquake damage to reinforced concrete buildings by the discriminant analysis method. Structural Mechanics Seminar, Eskişehir, Türkiye.
Toplam 33 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Betonarme Yapılar, Deprem Mühendisliği
Bölüm Araştırma Makalesi
Yazarlar

Sezer Aynur 0000-0002-2238-4637

Hilal Meydanlı Atalay 0000-0003-2231-0483

Gönderilme Tarihi 15 Eylül 2025
Kabul Tarihi 19 Ocak 2026
Yayımlanma Tarihi 3 Mart 2026
DOI https://doi.org/10.17780/ksujes.1784061
IZ https://izlik.org/JA66LG49RA
Yayımlandığı Sayı Yıl 2026 Cilt: 29 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA Aynur, S., & Meydanlı Atalay, H. (2026). BİNA STOKUNUN ÖN DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİYLE SİSMİK GÜVENLİĞİNİN İNCELENMESİ: ÇINARCIK ÖRNEĞİ. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 29(1), 171-186. https://doi.org/10.17780/ksujes.1784061