BİNA STOKUNUN ÖN DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİYLE SİSMİK GÜVENLİĞİNİN İNCELENMESİ: ÇINARCIK ÖRNEĞİ

Sezer Aynur; Hilal Meydanlı Atalay

doi:10.17780/ksujes.1784061

TR EN

BİNA STOKUNUN ÖN DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİYLE SİSMİK GÜVENLİĞİNİN İNCELENMESİ: ÇINARCIK ÖRNEĞİ

Öz

1999 Gölcük, 2003 Bingöl, 2011 Van, 2020 Elazığ, 2020 İzmir ve 2023 Kahramanmaraş depremleri, standart altı betonarme binaların yetersizliklerini gözler önüne sermiştir. Bu depremler sonrasında yapılan saha çalışmalarında, düşey elemanların süreksizliği, planda ve çerçevede düzensizlikler, yumuşak kat ve kısa kolon gibi yapısal özelliklerin binanın deprem performansını doğrudan etkilediği belirlenmiştir. Benzer yıkımların önlenebilmesi için mevcut bina stokunun deprem güvenliğinin belirlenmesi önceliklidir. Literatürde, büyük ölçekli bina stoklarının hızlı ön değerlendirilmesine yönelik çok sayıda yöntem bulunmaktadır. Bu çalışmada, ülkemiz yapı karakteristiğine uygun P25 Puanlama Yöntemi, Kolon-Duvar İndeks Yöntemi, Geliştirilmiş Discriminant Analiz Yöntemi ve riskli yapıların tespiti için yayınlanan yönetmelikte yer verilen EK-A Yöntemi incelenmiştir. Çalışma kapsamında, 1999 Gölcük Depremine maruz kalmış beş-altı katlı ve farklı hasar derecelerine sahip 54 betonarme binanın performans puanları bu yöntemlerle belirlenmiş ve gerçek hasar dereceleriyle karşılaştırılmıştır. Böylece yöntemlerin güvenilirliği ve pratikteki etkinlikleri, performans puanlarının gerçek hasar sınıflarıyla uyumu esas alınarak karşılaştırmalı olarak gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

SEISMIC SAFETY ASSESSMENT OF THE BUILDING STOCK USING PRELIMINARY EVALUATION METHODS: A CASE STUDY OF ÇINARCIK

Abstract

The 1999 Gölcük, 2003 Bingöl, 2011 Van, 2020 Elazığ, 2020 Izmir, and 2023 Kahramanmaraş earthquakes have revealed the deficiencies of substandard reinforced concrete buildings. Field studies conducted after these earthquakes determined that structural characteristics such as discontinuity of vertical members, plan and frame irregularities, soft stories, and short columns directly affect a building's seismic performance. Determining the seismic safety of the existing building stock is a priority to prevent similar destruction. The literature contains numerous methods for the rapid preliminary assessment of large-scale building stocks. In this study, the P25 Scoring Method, the Column–Wall Index Method, the Enhanced Discriminant Analysis Method, and the Annex A Method included in the regulation for the identification of risky structures, which were developed or adapted in accordance with the characteristics of the Turkish building stock, were examined. Within the scope of the study, the performance scores of 54 reinforced concrete buildings with five to six stories and different damage levels that were subjected to the 1999 Gölcük Earthquake were determined using these methods and compared with the actual damage levels. In this way, the reliability and practical effectiveness of the methods were comparatively demonstrated based on the compatibility of the performance scores with the actual damage levels.

Keywords

Kaynakça

Albayrak, U., Canbaz, M., & Albayrak, G. (2015). A rapid seismic risk assessment method for existing building stock in urban areas. Procedia Engineering, 118, 1242–1249. https://doi.org/10.1016/j.proeng.2015.08.476
Aung, M. M. M., & Aye, M. N. (2021). Seismic safety assessment of existing low-rise RC buildings with rapid visual screenings and preliminary evaluation methods. ASEAN Journal on Science and Technology for Development, 38(1), Article 6. https://doi.org/10.29037/ajstd.649
Aydoğdu, H. H., Maeda, M., & İlki, A. (2025). Importance and effectiveness of structural parameters in rapid seismic safety assessment of existing buildings. Structures, 82, 110428. https://doi.org/10.1016/j.istruc.2025.110428
Çınarcık Municipality. (2009). 1/1000 scaled implementation zoning plan (March-2009). Yalova.
Demir, A., Özyüksel Çiftçioğlu, A., Sınır, B. G., Başarı, E., Doğan, E., Nohutcu, H., Bozkurt, M. B., Erdem, R. T., & Altıok, T. Y. (2020). İzmir (Seferihisar-Sisam) depreminin sismik karakteristiği ve meydana gelen yapısal hasarların incelenmesi (Teknik Rapor, MCBU Civil Engineering Reports, MCBUCIVILENG.R-2020.2). Manisa Celal Bayar Üniversitesi.
Doğan, T. P., Kızılkula, T., Mohammadi, M., Erkan, İ. H., Tekeli Kabaş, H., & Arslan, M. H. (2021). A comparative study on the rapid seismic evaluation methods of reinforced concrete buildings. International Journal of Disaster Risk Reduction, 56, 102143. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2021.102143
Doğangün, A. (2004). Performance of reinforced concrete buildings during the May 1, 2003 Bingöl earthquake in Turkey. Engineering Structures, 26(6), 841–856. https://doi.org/10.1016/j.engstruct.2004.01.003
Ergün, A., & Yurtcu, Ş. (2016). Yığma ve betonarme yapılarda deprem sonrası oluşan hasarların teknik analizi. Yapı Teknolojileri Elektronik Dergisi, 3(1), 65–76.

Erşahan, Ö. A., Köse, M. M., & Avğın, S. (2020). P25 metodu ile Kahramanmaraş yapı stoğunun incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 23(1), 9–21. https://doi.org/10.17780/ksujes.621333
Federal Emergency Management Agency. (2015). Rapid visual screening of buildings for potential seismic hazards: A handbook (3rd ed.; FEMA P-154). Washington, D.C., USA.
Gülkan, P., & Sözen, M. A. (1999). Procedure for determining seismic vulnerability of building structures. ACI Structural Journal, 96(3), 336–342.
Gülay, F. G., Kaptan, K., Bal, İ. E., & Tezcan, S. S. (2011). P25 scoring method for the collapse vulnerability assessment of R/C buildings. Procedia Engineering, 14, 1219–1228. https://doi.org/10.1016/j.proeng.2011.07.153
Gülay, F. G., Tezcan, S. S., Bal, İ. E., & Sevinç, S. (2008). Binaların deprem güvenliği konusunda geliştirilen P25 puanlama yönteminin kalibrasyonu ve pilot bölge uygulaması (Proje Raporu, TÜBİTAK, UCID-106M278).
Harirchian, E., Aghakouchaki Hosseini, S. E., Jadhav, K., Kumari, V., Rasulzade, S., Işık, E., Wasif, M., & Lahmer, T. (2021). A review on application of soft computing techniques for the rapid visual safety evaluation and damage classification of existing buildings. Journal of Building Engineering, 43, 102536. https://doi.org/10.1016/j.jobe.2021.102536
Hassan, A. F., & Sozen, M. A. (1997). Seismic vulnerability assessment of low-rise buildings in regions with infrequent earthquakes. ACI Structural Journal, 94(1), 31–39. https://doi.org/10.14359/458
Ilki, A., Comert, M., Demir, C., Orakcal, K., Ulugtekin, D., Tapan, M., & Kumbasar, N. (2014). Performance based rapid seismic assessment method for reinforced concrete frame buildings (PERA). Advances in Structural Engineering, 17(3), 439–459. https://doi.org/10.1260/1369-4332.17.3.439
Japan Building Disaster Prevention Association. (1990). Standard for seismic evaluation of existing reinforced concrete buildings (JBDPA-1990). Tokyo, Japan.
Kaplan, O., Güney, Y., Topçu, A., & Özçelikoş, Y. (2018). A rapid seismic safety assessment method for mid-rise reinforced concrete buildings. Bulletin of Earthquake Engineering, 16(2), 889–915. https://doi.org/10.1007/s10518-017-0229-0
Karaşin, A. H., & Karaesmen, E. (2005, March). Bingöl depreminde meydana gelen yapısal hasarların irdelenmesi. Kocaeli Deprem Sempozyumu, Kocaeli, Türkiye.
Kaya, Y. E., & Binici, B. (2025). Data-driven estimation of maximum interstory drift ratio of reinforced concrete frame buildings with deep learning models. Journal of Building Engineering, 112, 113670. https://doi.org/10.1016/j.jobe.2025.113670
Ozhendekci, N., & Ozhendekci, D. (2012). Rapid seismic vulnerability assessment of low- to mid-rise reinforced concrete buildings using Bingöl's regional data. Earthquake Spectra, 28(3), 1165–1187. https://doi.org/10.1193/1.4000065
Oyguç, R. A. (2022). 24 Ocak 2020 Elazığ depreminde hasar gören yapıların sismik davranışlarının incelenmesi. Bitlis Eren Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 11(1), 140–155. https://doi.org/10.17798/bitlisfen.1000615
Özden, Ş., Akpınar, E., & Atalay, H. M. (2011, December). “23 Ekim 2011 Tarihli Van Depremi”nde gözlenen yapı hasarları / Reconnaissance Report – Van Earthquake of October 2011. Kocaeli Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü.
Rainer, J. H., Allen, D. E., & Jablonski, A. M. (1993). Manual for screening of buildings for seismic investigation (UCID-NRCC 36943). Institute for Research in Construction, National Research Council of Canada.
Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar (RYTEİE-2019), 6306 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği. (2019, 16 Şubat). Resmi Gazete (Sayı: 30688).
Sezen, H., Whittaker, A., Elwood, K. J., & Mosalam, K. M. (2003). Performance of reinforced concrete buildings during the August 17, 1999 Kocaeli, Turkey earthquake, and seismic design and construction practice in Turkey. Engineering Structures, 25(1), 103–114. https://doi.org/10.1016/S0141-0296(02)00121-9
Shiga, T., Shibata, A., & Takahashi, T. (1968). Earthquake damage and wall index of reinforced concrete buildings. Proceedings of the Tohoku District Symposium, Architectural Institute of Japan, 6(3), 2467–2472.
Sertçelik, F., Opan, M., Ulutaş, E., Irmak, T. S., Tunç, B., Akpınar, E., Meydanlı Atalay, H., Engin, S., Temiz, T., Öztürk, O., Sinir, H., Behçet, Ö. F., Çalışkur, A. B., & Özberk, Ö. F. (2023). Şubat 2023 Kahramanmaraş (Pazarcık Mw 7.7 ve Elbistan Mw 7.6) depremleri saha inceleme raporu. Kocaeli Üniversitesi Vakfı Yayınları. ISBN: 978-605-71873-3-8
Sucuoğlu, H., & Yazgan, U. (2003). Simple survey procedures for seismic risk assessment in urban building stocks. In S. T. Wasti & G. Özcebe (Eds.), Seismic Assessment and Rehabilitation of Existing Buildings (pp. 97–118). Springer.
Sucuoğlu, H., Yazgan, U., & Yakut, A. (2007). A screening procedure for seismic risk assessment in urban building stocks. Earthquake Spectra, 23(2), 441–458. https://doi.org/10.1193/1.2720931
Temür, R. (2006). Hızlı durum tespit (DURTES) yöntemi ve bilgisayar programının geliştirilmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Yakut, A. (2004, August 1–6). Preliminary seismic assessment procedure for reinforced concrete buildings in Turkey. Proceedings of the 13th World Conference on Earthquake Engineering (13WCEE), Vancouver, BC, Canada.
Yücemen, M. S., & Özcebe, G. (2003, Ekim 21–23). Estimation of potential earthquake damage to reinforced concrete buildings by the discriminant analysis method. Structural Mechanics Seminar, Eskişehir, Türkiye.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Betonarme Yapılar , Deprem Mühendisliği

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Sezer Aynur ^*
0000-0002-2238-4637
Türkiye

Hilal Meydanlı Atalay
0000-0003-2231-0483
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

3 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

15 Eylül 2025

Kabul Tarihi

19 Ocak 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 29 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.17780/ksujes.1784061

IZ

https://izlik.org/JA66LG49RA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Aynur, S., & Meydanlı Atalay, H. (2026). BİNA STOKUNUN ÖN DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİYLE SİSMİK GÜVENLİĞİNİN İNCELENMESİ: ÇINARCIK ÖRNEĞİ. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 29(1), 171-186. https://doi.org/10.17780/ksujes.1784061