AKDAĞMADENİ (YOZGAT) CİVARINDAKİ PLÜTONİK KAYAÇLARIN PETROLOJİK ÖZELLİKLERİ

Nazmi Otlu

doi:10.17780/ksujes.1443656

EN TR

PETROLOGICAL PROPERTIES OF PLUTONIC ROCKS IN THE VICINITY OF AKDAĞMADENI (YOZGAT)

Abstract

The plutonic units in the region around Akdağmadeni (Yozgat) are evaluated within the Central Anatolian Crystalline Complex (CACC). The plutonic units named Ortaköy Granitoid cut the lithodems belonging to Yıldızeli Metasedimentary Group. The Ortaköy Granitoid was solidified from a single magma and was analyzed as granitoids with granular texture and granitoids with K-feldspar megacrysts. Granitoids with granular texture crystallized relatively earlier than granitoids with K-feldspar megacrysts. Granitoids with granular texture are mainly composed of syenite and to a lesser extent quartz syenite, quartz monzonite, syenogranite, monzogranite, and granodiorite. K-feldspar megacrystalline granitoids are monzogranite in composition and some samples are granodiorite, syenogranite, and quartz syenite in composition. Within the K-feldspar megacrystalline granitoids, felsic magmatic enclaves (FME) with different sizes and granular textures, which are the product of rapid cooling, were observed in the outer zone of the magma chamber. Ortaköy Granitoid has subalkaline, alkaline-calcic character and shows calcalkaline distribution. The unit is peraluminous and shows the origin of unfractionated M-I-S type granitoids (OTG)" and I-S type granitoids. About the plate tectonics of the Ortaköy Granitoid, it is seen that the settling period is the "late orogenesis" period. The unit is located as "Within Plate Granitoids (WPG)".

Keywords

AKDAĞMADENİ (YOZGAT) CİVARINDAKİ PLÜTONİK KAYAÇLARIN PETROLOJİK ÖZELLİKLERİ

Öz

Akdağmadeni (Yozgat) civarında yer alan plütonik birimler, Orta Anadolu Kristalin Karmaşığı (OAKK) içinde değerlendirilmektedir. Ortaköy Granitoyidi olarak adlanan plütonik birimler, Yıldızeli Metasedimanter Grubu’na ait litodemleri keserek bölgeye yerleşmiştir. Ortaköy Granitoyidi, tek bir magmadan itibaren katılaşmış olup, tanesel dokulu granitoyidler ve K-feldispat megakristalli granitoyidler olarak incelenmiştir. Tanesel dokulu granitoyidler, K-feldispat megakristalli granitoyidlerden nispeten daha önce kristallenmiştir. Tanesel dokulu granitoyidler; ağırlıklı olarak siyenit ve daha az oranda da kuvars siyenit, kuvars monzonit, siyenogranit, monzogranit ve granodiyorit bileşimlidir. K-feldispat megakristalli granitoyidler ise; monzogranit bileşimli olup, bazı örnekler, granodiyorit, siyenogranit ve kuvars siyenit bileşimlidir. K-feldispat megakristalli granitoyidler içinde, magma odasının dış zonunda, hızlı soğuma ürünü olan, farklı boyutlarda, tanesel dokulu felsik magmatik anklavlar (felsic magmatic enclaves: FME) gözlenmiştir. Ortaköy Granitoyidi subalkalin, alkali-kalsik karakterli olup, kalkalkalin dağılım göstermektedir. Birim, peralümino karakterli olup, Fraksiyonlanmamış M-I-S Tipi Granitoyidler (OTG)” ve I-S tipi granitoyidler kökenini göstermektedir. Ortaköy Granitoyidi’ nin levha tektoniği ile ilişkili olarak yerleşme sürecinin, “geç orojenez” dönemi olduğu görülmektedir. Birim “Levha içi Granitoyidler (WPG)” olarak konumlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi

Proje Numarası

M-2022-839

Teşekkür

Bu çalışma, “Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi” tarafından “Hızlı Destek Projesi” olarak desteklenen M-2022-839 bu proje kapsamında yapılmıştır.

Kaynakça

Akıman, O., Erler, A., Göncüoğlu, M.C., Güleç, N., Geven, A., Türeli, T.K. & Kadıoğlu, Y.K. (1993). Geochemical characteristics of granitoids along the western margin of the Central Anatolian crystalline Complex and their tectonic implications. Geol. J., 28, 371-382.
Alpaslan, M. (1993). Yıldızeli yöresi (Sivas batısı) metamorfitlerinin petrolojik incelenmesi. C.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü (Doktora Tezi), 259s, Sivas.
Atabey, E. (1989). 1/100.000 ölçekli, Açınsama Nitelikli Türkiye Jeoloji Haritaları Serisi, Aksaray-H19 paftası, No:34, MTA, Ankara.
Batchelor, B. & Bowden, P. (1985). Petrogenetic interpretation of granitoid rock series using multicationic parameters. Chem. Geol., 48, 43-55.
Boztuğ, D. (1995). Kırşehir Bloğundaki Yozgat Batoliti doğu kesiminin (Sorgun güneyi)-petrografisi, ana element jeokimyası ve petrojenezi. İstanbul Üniversitesi, Müh. Fak. Yerbilimleri Dergisi, cilt:9, 1-2, 1-20.
Boztuğ, D. (2000). S-I-A type intrusive associations: geodynamic significance of synchronism between methamorphism and magmatism in Central Anatolia Turkey In: Tectonics and Magmatism in Turkey and the Surrounding Area. Geological Society Special Publications, London, 173, 441-458.
Brown, G.C., Thorpe, R.S. & Webb, P.C. (1984). The geochemical characteristics of granitoids in contrasting arcs and comments on magma sources. J. Geol. Soc. Lond., 141, 411-426.
Clarke, D.B. (1992). Granitoid Rocks. New York, NY, USA: Chapman and Hall.

Cox, K.G., Bell, J.D. & Pankhurst, R.J. (1979). The Interpretation of Igneous Rocks. London, UK: George, Allen and Unwin.
Debon F. & Le Fort, P. (1983). A chemical-mineralogical classification of common plutonic rocks and associations. Transactions of the Royal society of Edinburg: Earth sciences, 73, 135-149.
De La Roche, H., Leterrier, J., Grandclaude, P., & Marchal, M. (1980). A classification of volcanic and plutonic rocks using R1R2 -diagram and majorelement analyses--Its relationships with current nomenclature: Chemical Geology, v. 29, p. 183-210.
Dönmez, M., Bilgin, Z.R., Akçay, A.E., Kara, H., Yergök, A.F. & Esentürk , K. (2005). 1/100.000 ölçekli, Açınsama Nitelikli Türkiye Jeoloji Haritaları Serisi, Kırşehir-İ31 paftası, No:46, MTA, Ankara.
Ekici, T. (1997). Yozgat Batoliti Yozgat Güneyi Kesiminin Petrolojisi. C.Ü. Fen Bilimleri Ensititüsü (Yüksek Lisans Tezi), (yayınlanmamış).
Erler, A. Akıman, O., Unan, C., Dalkılıç, F., Dalkılıç, B., Geven, A. & Önen, P. (1991). Kaman (Kırşehir) ve Yozgat yörelerinde Kırşehir Masifi magmatik kayaçlarının petrolojisi ve jeokimyası. Doğa-Tr. J. of Engineering and Environmental Sci., 15, 76-100.
Erler, A. & Göncüoglu, M.C. (1996). Geologic and tectonic setting of the Yozgat batholith, Northern Central Anatolian Crystalline Complex, Turkey, International Geology Review, 38, 8, 714-726.
Frost, B.R., Barnes, C.G., Collins, W.J., Argulus, R.J., Ellis, D.J & Frost, C.D. (2001). A Geochemical Classification for Granitic Rocks. Jour.of Petrogy, 42, 11, 2033-2048.
Geven, A. (1992). Mineralogy, Petrography and geochemistry of Cefalıkdağ Plütonic rocks (Kaman Region - Central Anatolia). ODTÜ Fen Bil. Enst. (Doktora Tezi), 165s. (Yayınlanmamış).
Göncüoğlu, M.C. (1986). Orta Anadolu Masifi’ nin güney ucundan jeokronolojik yaş bulgular. MTA Derg., 105-106, 111-124.
Göncüoğlu, M.C., Toprak, V., Kuşçu, İ., Erler, A. & Olgun, E. (1991). Orta Anadolu Masifinin batı bölümünün jeolojisi. TPAO Rapor No: 2909 (yayınlanmamış), Ankara.
Göncüoğlu, M.C. & Türeli, T.K. (1993). Petrology and geodynamic interpretation of plagiogranites from Central Anatolian Ophiolites (Aksaray-Turkey). Doğa-Türk yer Bilimleri Dergisi, 2, 195-203.
Göncüoğlu, M.C., Erler, A., Toprak V., Olgun, E., Yalınız, K., Kuşçu İ. Köksal S. & Dirik K. (1993). Orta Anadolu Masifinin orta bölümünün jeolojisi. Türkiye Petr.A.Ş., Rapor no: 3313. 104s.
Güleç, N. (1994). Rb-Sr isotope data from the Ağaçören Granitoid (East of Tuz Gölü): Geochronological and Genetical İmplications. Turkish Jour. of Earh Sci. 3, 39-43.
Hibbard, M. J. (1991). Textural anatomy of twelve magma mixed granitoid systems: In Didier, J. and Barbarin, B (eds.), Enclaves and Granite Petrology, Development in Petrology, 13, Elsevier, 431-444.
Hyndman, R.D. (1972). Plate Motions relative to the Deep Mantle and the Development of Subduction Zones. Nature 238, 263–265.
Irvine, T.N. & Baragar, W.R.A. (1971). A guide to the chemical classification of common volcanic rocks. Can. Jour. Earth Sci., 8, 523-548.
Kadıoğlu, Y.K. (1996). Genesis of Ağaçören Intrusive Suite and Its Enclaves (Central Anatolia): Contraints from geological, petrographic, geophisical and geochemical data. ODTÜ Fen Bil. Enst. (Doktora Tezi), 242s. (Yayınlanmamış).
Kara, H. (1997). 1/100.000 ölçekli, Açınsama Nitelikli Türkiye Jeoloji Haritaları Serisi, Yozgat-G19 paftası, No:54, MTA, Ankara.
Kuno, H. (1968). Differentiation of Basalt Magmas. In: Hess, H.H. and Poldervaart, A., Eds., Basalts: The Poldervaart Treatise on Rocks of Basaltic Composition, Interscience Publishers, New York, 623-688.
Le Maitre, R.W., Bateman, P., Dudek, A., Keller, J., Lameyre Le Bas, M.J.,Sabine, P.A., Schmid, R., Sorenson, H., Streickeisen, A., Wolley, A.R. & Zonettin, B., (1989). A Classification of igneous rocks and glossory of terms. Blackwell, Oxford.
MacDonald, G.A. & Katsura, I. (1964). Chemical Composition of Hawaiian Lavas. Journal of Petrology, 5, 82-133.
Middlemost, E.A.K. (1994). Naming materials in the magma/igneous rock system. Earth-Sci Rev 37: 215-224. Otlu, N. (1998). Kortundağ - Baranadağ Arası (D Kaman, KB Kırşehir) Plütonik Kayaçlarının Petrolojik İncelenmesi. C.Ü. Fen Bilimleri Enst. (Doktora Tezi), 187s. (yayınlanmamış).
Otlu, N. & Boztuğ, D. (1998). The coexistency of the silica oversaturated (ALKOS) and undersaturated alkaline (ALKUS) rocks in the Kortundağ and Baranadağ plutons from the Central Anatolian alkaline plutonism, E Kaman/NW Kırşehir, Turkey. Turkish Journal of Earth Sciences, Special Issue on ALKALI MAGMATISM; 7, 3, 241-258.
Özkan, H.M. & Erkan, Y. (1994). A Petrological study on a foid synite intrusion in Central Anatolia (Kayseri, Turkey). Turkisch Jour. Of Earth Sci., 3, 45-55.
Pearce, J., A., Haris, N.B.W. & Tindle, A.G. (1984). Trace element discrimination diagrams for the tectonic interpretatin of granitic Rocks. Jour of Petro.25, Part 4, 956-983.
Pitcher, W.S. (1993). The Nature and Origin of Granite. Chapman and Hall, 321 p. Poisson, A. (1986). Anatolian micro-continents in the Eastern Mediterranean context: The neo-Tethysian oceanic troughs. Sci. de la terre, Mem., 47, 311-328.
Rickwood, P.C. (1989). Boundary lines within petrologic diagrams which use oxides of major and minor elements. Lithos, 22, 247-263.
Rollinson, H.R. (1993). Using Geochemical Data: Evaluation, Presentation, Interpretation. Longman. Seymen, İ. (1981a). Kaman (Kırşehir) dolayısında Kırşehir masifinin stratigrafisi ve metamorfizması : T.J.K.Bült.,24, 2,101-108.
Seymen, İ. (1981b). Kaman (Kırşehir) dolayında Kırşehir masifinin metamorfizması: T.J.K. 35.Bilimsel ve Teknik Kurultayı "İç Anadolunun Jeolojisi sempozyumu" 12-15.
Seymen, İ. (1982). Kaman dolayında Kırşehir masifinin jeolojisi : Doçentlik Tezi, İ.T.Ü.Maden Fak., İstanbul 164 s. (yayınlanmamış).
Streckeisen, A. (1976). To each plutonic rock its proper name. Earth. Sci. Rev., 12, 1-33.
Şengör, A.M.C. & Yılmaz, Y., 1981. Tethyan evolution of Turkey: A plate tectonic approach.Tectonophysics, 75, 181-241.
Tatar, S. (1997). Yozgat Batoliti Sefaatli Kuzey Kesiminin (Güney Yozgat) Petrolojik Incelenmesi, C.Ü., Fen Bilimleri Enst. (Yüksek Lisans Tezi), 94s, (yayınlanmamış).
Tatar S. & Boztuğ, D. (1998). Kompozit Yozgat Batoliti’ ndeki I/HLO tipi monzonitik birlikte fraksiyonel kristalleşme ve asimilasyon – fraksiyonel kristalleşme ile oluşmuş ters zonlanma. 51. TJK Kurultayı, 16-20 Şubat 1998, Ankara, Bild. Özleri, s. 35-37.
Tolluoğlu, A.Ü. (1986). Orta Anadolu Masifinin güneybatısında (Kırşehir yöresinde) petrografik ve petrotektonik incelemeler. H.Ü. Fen Bilimleri Enst. (Doktora Tezi),(yayınlanmamış).
Tolluoğlu, A.Ü. (1987). Orta Anadolu Masifi Kırşehir Metamorfitlerinin (Kırşehir kuzeybatısı) petrografik özellikleri. Doğa Bilim Derg. Müh. Ve Çevre Derg. 11/3, 344-361.
Tolluoğlu, A.Ü. (1990). Orta Anadolu Masifi Kırşehir Metamorfitlerinin (Kırşehir kuzeybatısı) petrografik özellikleri. C.Ü. Müh. Fak. Derg. Seri-A. Yerbilimleri. C.6-7, sayı 1-2, 3-25.
Tolluoğlu, A.Ü. (1993). Kırşehir masifini kesen felsik intrüziflerin (Kötüdağ ve Buzlukdağ) Petrografik ve Jeokimyasal Karakterleri. H.Ü. Yerbilimleri Uygulama ve Araştırma Merkezi Bülteni, 16, 19-41.
Türeli, T. K., Göncüoğlu, M. C., & Akıman, O. (1993). Ekecik granitoyidinin petrolojisi ve kökeni (Orta Anadolu Kristalin Karmaşığı Batısı). H.Ü. Yerbilimleri 25. Yılı sempozyumu. Bildiri özleri.
Whalen, J.B., Currie, K.L. & Chappell, B.W. (1987). A-type granites: geochemical characteristics, discrimination and petrogenesis. Contributions to Mineralogy and Petrology, 95: 407-419.
Whitney, D.L. & Evans, B.W., (2010). Abbreviotions for names of rock-forming minerals. American Min., 95, 185-187.
Wilson, M. (1989). Igneous Petrogenesis, London Unwin Hyman. 456 p.
Yılmaz, A., Uysal Ş., Bedi, Y., Yusufoğlu, H., Havzoğlu, T., Ağan, A., Göç, D. & Aydın, N. (1995). Akdağ Masifi ve Dolayının Jeolojisi. MTA Derg. s.117, sayfa 125-138.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Mineraloji-Petrografi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Nazmi Otlu ^*
0000-0002-8046-8484
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

3 Eylül 2024

Gönderilme Tarihi

27 Şubat 2024

Kabul Tarihi

25 Nisan 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 27 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.17780/ksujes.1443656

IZ

https://izlik.org/JA72LJ73JR

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Otlu, N. (2024). AKDAĞMADENİ (YOZGAT) CİVARINDAKİ PLÜTONİK KAYAÇLARIN PETROLOJİK ÖZELLİKLERİ. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 27(3), 963-984. https://doi.org/10.17780/ksujes.1443656

Cited By

Mineralization characteristics of Lead-Zinc-Copper deposits in Akdağmadeni Region (Northern Central Anatolia, Türkiye): Integration of field study, geochemical, isotope, and geophysical data

Geochemistry

https://doi.org/10.1016/j.chemer.2024.126201